ارائه الگویی برای شناسایی عناصر مهم گزارشگری پایداری شرکتی با تأکید بر اصول و ارزش‌های اسلامی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی گروه حسابداری دانشگاه الزهرا

2 دانشگاه الزهرا

10.22059/acctgrev.2023.360038.1008818

چکیده

هدف: با توجه به اهمیت پایداری در اسلام، شرکت‌های اسلامی می‌توانند با پایبندی به الزامات پایداری و گزارشگری پایداری نقش مهمی را در توسعه پایدار ایفا کنند. در اسلام مفاهیم ارزشمندی برای پایداری وجود دارد. باوجوداینکه دیدگاه‌هایی در ارتباط با گزارشگری پایداری شرکتی با رویکرد اسلامی توسط برخی از نویسندگان ارائه شده است، ولی تاکنون الگویی جامع برای شناسایی عناصر آن ارائه نشده است تا بتواند الگوهای متداول را با لحاظ نمودن آموزه‌های اسلامی کامل نماید. در این راستا پژوهش حاضر درصدد است الگویی برای شناسایی عناصر مهم گزارشگری پایداری شرکتی با تأکید بر اصول و ارزش‌های اسلامی به‌منظور سنجش سطح افشای فعالیت‌های پایداری شرکت‌های اسلامی ازجمله شرکت‌های ایرانی ارائه نماید.

روش: پس از استخراج عناصر اولیه الگو از طریق بررسی گزارش‌های پایداری نمونه‌ای از شرکت‌های مورد تأیید شریعت در مالزی و اندونزی، بررسی گسترده ادبیات موضوع و نظرخواهی از خبرگان با استفاده از روش تحلیل مضمون، جهت غربالگری آن‌ها از روش دلفی فازی استفاده شد. جامعه آماری در بخش اجرای روش دلفی فازی خبرگان گزارشگری پایداری و مالی اسلامی بودند که از طریق نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و عناصر اولیه شناسایی‌شده در قالب پرسشنامه جهت غربالگری در سال 1401 برای آنان ارسال شد.

یافته‌ها: درمجموع، 203 شاخص از طریق بررسی گزارش‌های پایداری نمونه‌ای از شرکت‌های مورد تأیید شریعت در مالزی و اندونزی، بررسی گسترده ادبیات موضوع و نظرخواهی از خبرگان با استفاده از روش تحلیل مضمون شناسایی شد. از کل شاخص‌های شناسایی‌شده، 158 شاخص مرتبط با استانداردها و رهنمودهای گزارشگری پایداری متداول و 45 شاخص مرتبط با فعالیت‌های مسئولیت‌پذیری اسلامی شرکت‌ها بود. شاخص‌ها بر اساس تشابه در قالب 13 مؤلفه متداول و چهار مؤلفه اسلامی قرار گرفتند. مؤلفه‌ها نیز در قالب چهار بعد اجتماعی، زیست‌محیطی، راهبری پایداری و اقتصادی دسته‌بندی شدند. در بعد اجتماعی 84 شاخص شناسایی شد که در مؤلفه‌های رضایت مشتریان، رفاه کارکنان، مشارکت در جامعه محلی و فعالیت‌های مسئولیت‌پذیری اجتماعی اسلامی طبقه‌بندی شدند. بعد زیست‌محیطی شامل 43 شاخص بود که در مؤلفه‌های مدیریت مصرف منابع طبیعی، مدیریت آلایندگی، نوآوری محصولات و خدمات و فعالیت‌های مسئولیت‌پذیری زیست‌محیطی اسلامی طبقه‌بندی شدند. 46 شاخص شناسایی شده بعد راهبری پایداری در مؤلفه‌های رویه‌های گزارشگری پایداری، ساختار راهبری پایداری، حقوق سهامداران و راهبری شرعی قرار گرفتند. بعد اقتصادی نیز شامل 30 شاخص بود که در مؤلفه‌های عملکرد اقتصادی، تأثیرات غیرمستقیم اقتصادی، مدیریت زنجیره تأمین، مبارزه با رشوه و فساد و فعالیت‌های مسئولیت‌پذیری اقتصادی اسلامی طبقه‌بندی شدند. در مرحله غربالگری با استفاده از روش دلفی فازی درمجموع 21 شاخص حذف شد و عناصر مهم الگو در قالب 182 شاخص، 17 مؤلفه و 4 بعد نهایی شد.

نتیجه‌گیری: با تأییدشدن اکثریت شاخص‌های شناسایی‌شده در الگو می‌توان اذعان نمود که اغلب آن‌ها از دید خبرگان حائز اهمیت بودند. به‌علاوه تأیید شدن اکثریت شاخص‌های اسلامی در هر یک از ابعاد الگو، اهمیت لحاظ نمودن اصول و ارزش‌های اسلامی را در تکمیل عناصر الگو نشان می‌دهد. مطالعه حاضر می‌تواند تکمیل‌کننده مطالعات مربوط به گزارشگری پایداری و مالی اسلامی باشد و بستری را جهت ایفای تعهدات شرکت‌های اسلامی نسبت به خداوند متعال، ذینفعان و محیط‌زیست فراهم کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Present a model for identifying key elements of corporate sustainability reporting with an emphasis on Islamic principles and values

نویسندگان [English]

  • Seyed Ali Hosseini 1
  • Fatemeh Babaei 2
1 faculty member.Alzahra university
2 AlZahra University
چکیده [English]

Objective: Considering the importance of sustainability in Islam, Islamic companies can play an important role in sustainable development by adhering to sustainability requirements and sustainability reporting. In Islam, there are valuable concepts for sustainability. Although some points of view have been presented related to corporate sustainability reporting with an Islamic approach by some authors, but so far, no comprehensive model has been presented to identify its elements; so that it can complete the conventional models by considering Islamic teachings. In this regard, this research aims to present a model for identifying the key elements of corporate sustainability reporting with an emphasis on Islamic principles and values in order to gauge the Islamic companies sustainability activities disclosure level, including Iranian companies.

Methods: After extracting the model primary elements through the review of sustainability reports of a sample of shariah approved companies in Malaysia and Indonesia, an extensive literature review and soliciting opinions from experts using thematic analysis method, the fuzzy Delphi method was used to screen them. The statistical population in the implementation of the fuzzy Delphi method was sustainability reporting and Islamic finance experts who were selected based on purposive sampling and the identified initial elements were sent to them in the form of a questionnaire for screening in 2022.

Results: In total, 203 indicators were identified through the review of sustainability reports of a sample of shariah approved companies in Malaysia and Indonesia, an extensive review of the literature and soliciting opinions from experts using thematic analysis method. Out of the total identified indicators, 158 indicators were related to conventional sustainability reporting standards and guidelines and 45 indicators were related to companies Islamic responsibility activities. Based on similarity, the indicators were placed in the form of 13 conventional components and 4 Islamic components. The components were also categorized in the form of four social, environmental, sustainability governance and economic dimensions. In the social dimension, 84 indicators were identified which were classified into customer satisfaction, employee welfare, participation in the local community and Islamic social responsibility activities components. The environmental dimension included 43 indicators which were classified into natural resource consumption management, pollution management, product and service innovation and Islamic environmental responsibility activities components. The 46 identified indicators in sustainability governance dimension were included in the components of sustainability reporting procedures, sustainability governance structure, shareholders rights and Sharia governance. The economic dimension also included 30 indicators that were classified into economic performance, indirect economic effects, supply chain management, campaign against bribery and corruption and Islamic economic responsibility activities components. In the stage of screening using the fuzzy Delphi method, 21 indicators were removed and the model key elements were finalized in the form of 182 indicators, 17 components and 4 dimensions.

Conclusion: By confirming the majority of the indicators identified in the model, it can be acknowledged that most of them were important from the experts' point of view. In addition, the confirmation of the majority of Islamic indicators in each dimension of the model shows the importance of considering Islamic principles and values in completing the model elements. This research can complete studies related to sustainability reporting and Islamic finance and provide a platform to fulfill the obligations of Islamic companies towards God, stakeholders and the environment.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Corporate Sustainability Reporting
  • Shariah Approved Companies
  • Islamic Responsibility Activities
  • Thematic Analysis
  • Fuzzy Delphi