شناسایی و اولویت‌‌بندی عوامل مؤثر بر باورپذیری گزارش‌‌های پایداری از دیدگاه ذی‏‌نفعان

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه حسابداری، دانشکدۀ مدیریت و علوم مالی، دانشگاه خاتم، تهران، ایران.

2 استادیار، گروه حسابداری، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

10.22059/acctgrev.2026.407942.1009204

چکیده

هدف: با توجه به اینکه استانداردهای ملی گزارشگری پایداری در ایران، هنوز در مراحل ابتدایی تدوین قرار دارند و الزامات قانونی در خصوص محتوای گزارش پایداری و شیوه‌های افشا موجود نیست، ارزیابی اعتبار و باورپذیری گزارش‌های پایداری با چالش‌های متعددی مواجه است. نبود چارچوب‌های منسجم، ناهمگونی در روش‌های افشا و فقدان سازوکارهای اطمینان‌بخشی مستقل، موجب شده است که ذی‌نفعان با تردید به صحت و صداقت اطلاعات منتشرشده نگاه کنند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی جامع عوامل مؤثر بر باورپذیری گزارش‌های پایداری و تعیین اهمیت نسبی این عوامل از منظر ذی‌نفعان کلیدی انجام شده است. تمرکز مطالعه بر تمایز میان مؤلفه‌های مربوط به منبع گزارش و ویژگی‌های پیام (محتوای گزارش) است تا تصویری دقیق از سازوکارهای شکل‌گیری ادراک اعتماد در بستر نهادی ایران ارائه شود.
روش: این مطالعه با رویکرد آمیخته و در چارچوب پارادایم تفسیری انجام شده است. در گام نخست، مرور نظام‌مند ادبیات با رویکرد پریزما در دو پایگاه ساینس دایرکت و وب‌آوساینس طی سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۵ صورت گرفت و پس از غربالگری مبتنی بر معیارهای کسپ، ۲۱مقالۀ واجد کیفیت لازم انتخاب و ۴۴ عامل اولیۀ مرتبط با باورپذیری گزارش‌های پایداری استخراج شد. در گام دوم، ۲۳ مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته با چهار گروه ذی‌نفع، شامل استفاده‌کنندگان، تهیه‌کنندگان، حسابرسان و استانداردگذاران انجام و مضمون‌ها به‌صورت دقیق کدگذاری شد. تحلیل مضمون با استفاده از نرم‌افزار ان‌ویوو انجام گرفت و مضامین شناسایی‌شده از مصاحبه‌ها با یافته‌های مرحلۀ نخست ادغام شد و این اقدام‌ها به پالایش و نهایی‌سازی چارچوب عوامل مؤثر بر باورپذیری گزارش‌های پایداری (در قالب ۵۰ مؤلفه نهایی) انجامید. در گام سوم، با توزیع و تکمیل پرسش‌نامۀ مقایسه‌های زوجی فازی میان ۱۹ خبره، اهمیت نسبی عوامل با استفاده از روش تحلیل سلسله‌مراتبی فازی به‌دست آمد. سازگاری ماتریس‌های غیرفازی کنترل و وزن‌های نهایی با رویکرد تحلیل گسترده چانگ محاسبه شد.
یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد که باورپذیری گزارش‌های پایداری، از دو مسیر اعتبار منبع و اعتبار پیام شکل می‌گیرد؛ اما از دیدگاه ذی‌نفعان، اعتبار پیام در شکل‌دهی ادراک اعتماد و باورپذیری نقش پُررنگ‌تری دارد. در میان عوامل اعتبار پیام، کامل‌بودن و جامعیت افشا، صداقت و شفافیت اطلاعات، فهم‌پذیری متن گزارش، استفاده از سنجه‌های معتبر و قابل‌اتکا و ساختار منظم و استاندارد گزارش، بیشترین اهمیت را داشتند. یافته‌ها نشان می‌دهد که هرگونه گزینشی‌بودن، لحن تبلیغاتی، بزرگ‌نمایی عملکرد یا مبهم‌نویسی، به‌طور درخور توجهی اعتماد ذی‌نفعان را تضعیف می‌کند. در حوزۀ اعتبار منبع، شایستگی و تخصص مدیریت، عملکرد واقعی شرکت در حوزۀ پایداری، کیفیت گزارشگری مالی، ساختارهای راهبری شرکتی، سلامت محیط نهادی و نظام پاسخ‌گویی، بیشترین وزن را داشتند. ذی‌نفعان تأکید کردند که در نبود اطمینان‌بخشی مستقل، قضاوت آن‌ها دربارۀ صداقت و قابلیت اعتماد مدیریت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. علاوه‌براین، عواملی همچون فرهنگ سازمانی، فرایندهای داخلی مرتبط با پایداری، میزان بودجۀ تخصیص‌یافته و حضور شرکت در بازارهای بین‌المللی نیز، به‌عنوان تقویت‌کننده‌های اعتبار منبع شناسایی شدند.
نتیجه‌گیری: مطالعۀ حاضر نشان می‌دهد که ارتقای باورپذیری گزارش‌های پایداری در ایران، مستلزم توجه هم‌زمان به دو حوزۀ کیفیت محتوای گزارش (پیام) و اعتبار منبع است. یافته‌ها بیانگر آن است که صرف الزام به انتشار گزارش کافی نیست و تقویت زیرساخت‌های اطلاعاتی، انسجام در شیوۀ جمع‌آوری و ارائه داده‌ها و استفاده از سازوکارهای اطمینان‌بخشی مستقل برای افزایش اعتماد ذی‌نفعان ضروری است. در کنار آن، توانمندسازی مدیران، ارتقای نظام کنترل داخلی داده‌های غیرمالی و توسعۀ استانداردهای ملی، می‌تواند در کاهش‌عدم تقارن اطلاعاتی نقش اساسی ایفا کند. چارچوب ارائه‌شده در این پژوهش، می‌تواند مبنایی برای تدوین استانداردهای ملی گزارشگری پایداری، طراحی سازوکارهای اطمینان‌بخشی و بهبود رویه‌های افشا در شرکت‌های ایرانی باشد و مسیر توسعۀ یک نظام گزارشگری پایداری معتبر و قابل‌اتکا را هموار سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Identifying and Prioritizing the Determinants of Sustainability Report Credibility: A Stakeholder Perspective

نویسندگان [English]

  • Shima Ahmadi 1
  • Samira Joudi 2
1 Assistant Prof., Department of Accounting, Faculty of Management and Financial Sciences, Khatam University, Tehran, Iran.
2 Assistant Prof., Department of Accounting, Faculty of Economics and Management, Tabriz University, Tabriz, Iran.
چکیده [English]

Objective
: In Iran, national sustainability reporting standards are still in the early stages of development, and there are no binding requirements regarding report content or disclosure practices. Consequently, assessing the credibility of sustainability reports poses significant challenges. The absence of coherent reporting frameworks, inconsistencies in disclosure methods, and the lack of independent assurance mechanisms have generated substantial uncertainty among stakeholders regarding the accuracy and reliability of disclosed information. This study aims to identify the determinants of sustainability report credibility and to evaluate their relative importance from the perspective of key stakeholders. It seeks to distinguish between source-related and message-related factors to provide a structured understanding of how credibility perceptions are formed within Iran’s institutional context.
Methods
Adopting a mixed-methods approach within an interpretive paradigm, the study was conducted in three stages. First, a systematic literature review based on the PRISMA protocol was performed, using the ScienceDirect and Web of Science databases for the period 2013–2025. After applying CASP quality criteria, 21 high-quality studies were retained, resulting in the identification of 44 preliminary determinants. Second, 23 semi-structured interviews were conducted with four stakeholder groups—users, preparers, auditors, and standard-setters. Thematic analysis using NVivo led to the refinement and integration of findings from the first stage, producing a final framework of 50 determinants. Third, fuzzy pairwise comparison questionnaires were completed by 19 experts, and the relative importance of factors was calculated using the fuzzy analytical hierarchy process (FAHP). Matrix consistency was verified, and final weights were estimated through Chang’s extent analysis method.
Results
The results show that the credibility of sustainability reports is influenced by two overarching dimensions: source credibility and message credibility. However, stakeholders place greater emphasis on message credibility when forming perceptions of trust and reliability. Within this dimension, the highest weights were assigned to the completeness and comprehensiveness of disclosures, honesty and transparency, clarity and understandability, the use of reliable and verifiable metrics, and adherence to a structured reporting format. In contrast, selective disclosure, a promotional tone, exaggerated performance claims, and ambiguous language were identified as major threats to credibility. Regarding source credibility, managerial competence and expertise, actual sustainability performance, financial reporting quality, corporate governance structures, institutional environment, and accountability mechanisms were ranked as the most influential determinants. In the absence of independent assurance, stakeholders place greater emphasis on managerial integrity. Additional reinforcing factors include organizational culture, internal sustainability processes, resource allocation, and international market exposure.
Conclusion
Enhancing the credibility of sustainability reports in Iran requires simultaneous attention to both message quality and source credibility. Mandatory disclosure alone is insufficient; strengthening information systems, ensuring consistency in data collection and presentation, and expanding independent assurance mechanisms are essential for building stakeholder trust. Capacity building at the managerial level, improving internal controls over non-financial data, and developing national sustainability reporting standards can play a pivotal role in reducing information asymmetry. The framework developed in this study provides a structured basis for improving sustainability reporting practices and strengthening credibility within Iran’s evolving institutional environment.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Believability
  • Credibility
  • Fuzzy Analytic Hierarchy Process (FAHP)
  • Stakeholders
  • Sustainability reporting

مراجع

احمدی، شیما و رحمانی، علی (1402). چالش‌ها، انگیزه‌ها و فرصت‌های صنعت بورس ایران به جهت گزارشگری پایداری و پایداری رویه‌ها. حسابداری و منافع اجتماعی، 13(2)، 127-168.
پورغلامی دافچاهی، غلامحسین؛ صمدی لرگانی، محمود؛ علی خانی، رضیه و پورعلی، محمدرضا (1402). ارزیابی کیفیت افشای پایداری و تأثیر آن بر عملکرد پایداری مبتنی بر تئوری مشروعیت. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 12(46)، 275-296.
جودی، سمیرا؛ منصورفر، غلامرضا؛ همایون، سعید و رضائی، ذبیح‏الله (1402). فعالیت‏‌های با اهمیت پایداری و خلق ارزش: تطبیق معیارهای SASB در محیط ایران. بررسی‌‏های حسابداری و حسابرسی، 30(2)، 209-238.
حکمت، هانیه؛ رحمانی، علی و موفق، سمیرا (1404). تأثیر افشای گزارشگری پایداری و مقایسه‌‏پذیری اطلاعات حسابداری بر تداوم سود. بررسی‌‏های حسابداری و حسابرسی، 32(1)، 95-116.
دلاور، علی (1389). روش‌شناسی کیفی، راهبرد بهار، (54)، 307-329.
طاهری، زهرا و صفائی، مهدی (1404). تحلیل پژوهش‌‏های پایداری در حسابداری با رویکرد مدل‌‏سازی موضوعی. بررسی‌‏های حسابداری و حسابرسی، 32(4)، 715-756.
عبداله‌زاده، حسن و امین، وحید (1399). تأثیر نظریه رفتار برنامه‌‌ریزی شده، تعهد اخلاقی و ادراک ریسک بر تمایل به حسابداری و گزارشگری پایداری شرکتی. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، 5(۹)، 269- ۲۹۹.
عبدی، مصطفی؛ کردستانی، غلامرضا و رضازاده، جواد (1398). طراحی الگوی منسجم گزارشگری پایداری شرکت‌ها. پژوهش‌های حسابداری مالی، 11(4)، 23-44.
عبدی، مصطفی؛ کردستانی، غلامرضا و رضازاده، جواد (1399). گزارشگری پایداری: رتبه‌بندی محرک‌ها و شاخص‌ها. پژوهش‌های تجربی حسابداری، 10(2)، 71-114.
مشایخی، بیتا؛ حسن‌زاده، شادی؛ سماوات، میلاد و نظری، سعیده (1402). افشای مسئولیت‏‌پذیری اجتماعی شرکتی و رفتار فرصت‌‏طلبانه مدیریت: نقش تعدیلگر حاکمیت شرکتی. بررسی‌‏های حسابداری و حسابرسی، 30(3)، 560-589.
ملانظری، مهناز؛ احمدی، شیما و سیلسپور، حسین (1402). بررسی عوامل مؤثر بر پذیرش، میزان و کیفیت گزارش‌های پایداری: کاربست روش مرور سیستماتیک. دانش حسابداری. 14(4)، 1-38.
 
References
Abdi, M., Kordestani, G. & Rezazade, J. (2019). Designing of Corporates’ Coherent Sustainability Reporting Model. Financial Accounting Research, 11(4), 23-44.
(in Persian)
Abdi, M., Kordestani, G. & Rezazadeh, J. (2020). Sustainability Reporting: Ratings of Drivers and Indicators. Empirical Research in Accounting, 10(2), 71-114. (in Persian)
Abdollahzadeh, H. & Amin, V. (2020). The Effect of Planned Behavior Theory, Ethical Commitment, and Perceived Risk on Corporate Sustainability Accounting and Reporting. Journal of Value and Behavioral Accounting, 5 (9), 269-299. (in Persian)
Ahmadi, S. & Rahmani, A. (2023). Challenges, motivations and opportunities of the Iranian Exchange Industry in order to issue sustainability reports and sustainability of procedures. Journal of Accounting and Social Interests, 13(2), 127-168. (in Persian)
Appelman, A. & Sundar, S.S. (2016), Measuring message credibility: construction and validation of an exclusive scale, Journalism and Mass Communication Quarterly, 93(1), 59-79.
Ballou, B., Chen, P. C., Grenier, J. H. & Heitger, D. L. (2018). Corporate social responsibility assurance and reporting quality: Evidence from restatements. Journal of Accounting and Public Policy, 37(2), 167-188.
Bodoff, D. & Hirsch, I. (2023). Tone and credibility in voluntary disclosures. Corporate Communications: An International Journal, 28(6), 943-971.
Boukes, M. & LaMarre, H. L. (2021). Narrative persuasion by corporate CSR messages: The impact of narrative richness on attitudes and behavioral intentions via character identification, transportation, and message credibility. Public Relations Review, 47(5), 102107.
Chiba, S., Talbot, D. & Boiral, O. (2018). Sustainability adrift: An evaluation of the credibility of sustainability information disclosed by public organizations. Accounting forum, 42( 4), 328-340.
Comyns, B. (2018). Climate change reporting and multinational companies: Insights from institutional theory and international business. Accounting Forum, 42(1), 65-77.
Creswell, J. W. & Creswell, J. D. (2017). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage publications.
De Grosbois, D. & Fennell, D. A. (2022). Determinants of climate change disclosure practices of global hotel companies: Application of institutional and stakeholder theories. Tourism Management, 88, 104404.
Delavar, A. (2010). Qualitative Methodology. Rahbord, 19(54), 307-329. (in Persian)
DiMaggio, P. J. & Powell, W. W. (1983). The iron cage revisited: Institutional isomorphism and collective rationality in organizational fields. American sociological review, 48(2), 147-160.
Fan, J. P. & Wong, T. J. (2002). Corporate ownership structure and the informativeness of accounting earnings in East Asia. Journal of accounting and economics, 33(3), 401-425.
García-Sánchez, I. M., Cuadrado-Ballesteros, B. & Frias-Aceituno, J. V. (2016). Impact of the institutional macro context on the voluntary disclosure of CSR information. Long Range Planning, 49(1), 15-35.
GRI (2025). GRI Sustainability Reporting Guidelines. Reporting Principles and Standard Disclosures, Amsterdam.
Guthrie, J. & Boedker, C. (2006). Perspectives on “new” models of business reporting: A reflective note. Accounting, Auditing and Accountability Journal, 19(6), 785–792.
Hahn, R. & Kühnen, M. (2013). Determinants of sustainability reporting: A review of results, trends, theory, and opportunities in an expanding field of research. Journal of cleaner production, 59, 5-21.
Hamed, R. S., Al-Shattarat, B. K., Al-Shattarat, W. K. & Hussainey, K. (2022). The impact of introducing new regulations on the quality of CSR reporting: Evidence from the UK. Journal of International Accounting, Auditing and Taxation, 46, 100444.
Hekmat, H., Rahmani, A. & Movaffagh, S. (2025). The Impact of Sustainability Reporting Disclosure and Accounting Information Comparability on Profit Continuity. Accounting and Auditing Review, 32(1), 95- 116. (in Persian)
Hong, T. (2006). The influence of structural and message features on web site credibility. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 57(1), 114-127.
Hovland, C. I. & Weiss, W. (1951). The influence of source credibility on communication effectiveness. Public opinion quarterly, 15(4), 635-650.
Hsueh, J. W. J. (2018). Governance structure and the credibility gap: Experimental evidence on family businesses’ sustainability reporting. Journal of business ethics, 153(2), 547-568.
Huang, K. C. & Wang, Y. C. (2022). Do reputation concerns motivate voluntary initiation of corporate social responsibility reporting? Evidence from China. Finance Research Letters, 47, 102611.
Huang, P., Jiao, Y. & Li, S. (2022). Impact of internal control quality on the information content of social responsibility reports: A study based on text similarity—Evidence from China. International Journal of Accounting Information Systems, 45, 100558.
Joudi, S., Mansourfar, Gh., Homayoun, S. & Rezaee, Z. (2023). Material Sustainability and Value Creation: Adapting SASB Standards in the Iranian Context. Accounting and Auditing Review, 30(2), 209-238. (in Persian)
Koseoglu, M. A., Uyar, A., Kilic, M., Kuzey, C. & Karaman, A. S. (2021). Exploring the connections among CSR performance, reporting, and external assurance: Evidence from the hospitality and tourism industry. International Journal of Hospitality Management, 94, 102819.
KPMG. (2024). The move to mandatory reporting. Survey of sustainability reporting.
Krasodomska, J., Zarzycka, E., Street, D. L. & Grabowski, W. (2025). The impact of companies’ trust-building efforts on sustainability reporting assurance quality: insights from Europe. Meditari Accountancy Research, 33(7), 246-279.
Li, R., Wu, H., Zhong, M. & Lan, H. (2024). Strategic tone management in ESG reports and ESG risk. International Review of Financial Analysis, 96, 103618.
Lock, I. & Seele, P. (2016). The credibility of CSR (corporate social responsibility) reports in Europe. Evidence from a quantitative content analysis in 11 countries. Journal of cleaner production, 122, 186-200.
Maroun, W. (2019). Does external assurance contribute to higher quality integrated reports?. Journal of Accounting and Public Policy, 38(4), 106670.
Mashayekhi, B., Hasanzadeh, Sh., Samavat, M. & Nazari, S. (2023). Corporate Social Responsibility Disclosure and Management Opportunism: The Role Moderating of Corporate Governance. Accounting and Auditing Review, 30(3), 560-589. (in Persian)
Mayer, R. C., Davis, J. H. & Schoorman, F. D. (1995). An integrative model of organizational trust. Academy of management review, 20(3), 709-734.
Mercer, M. (2004). How do investors assess the credibility of management disclosures? Accounting Horizons, 18(3), 185-196.
Merton, R. K. (1946). Mass persuasion e the social psychology of a war bond drive. New York: Harper & Brothers.
Metzger, M. J., Flanagin, A. J., Eyal, K., Lemus, D. R. & McCann, R. M. (2003). Credibility for the 21st century: Integrating perspectives on source, message, and media credibility in the contemporary media environment. Annals of the International Communication Association, 27(1), 293-335.
Molanazari, M., Ahmadi, S. & Seilsepoor, H. (2024). The Determinants of Adoption, Quantity and Quality of Sustainability Reports: Using Systematic Review. Journal of Accounting Knowledge, 16(1), 27-50. (in Persian)
Nazari, J. A., Hrazdil, K. & Mahmoudian, F. (2017). Assessing social and environmental performance through narrative complexity in CSR reports. Journal of Contemporary Accounting & Economics, 13(2), 166-178.
Papafloratos, T., Tsafou, E. & Tolia, C. (2025). Evaluating CSR Reporting Credibility: Evidence from Athex ESG Index Companies. European Research Studies, 28(2), 174-188.
Pourgholami Dafchahi, G., Samadi Largani, M., Alikhani,R. & Pourali, M. R. (2023). Evaluating the quality of sustainability disclosure and its impact on sustainability performance based on the theory of legitimacy. Journal of Management Accounting and Auditing Knowledge, 12(46), 275-296. (in Persian)
Rosenthal, P. I. (1971). Specificity, verifiability, and message credibility. Quarterly Journal of Speech, 57(4), 393-401.
Saunders, M., Lewis, P. & Thornhill, A. (2016). Research methods for business students. Pearson education.
Stutz, A., Schell, S. & Hack, A. (2022). In family firms we trust–Experimental evidence on the credibility of sustainability reporting: A replication study with extension. Journal of Family Business Strategy, 13(4), 100498.
Sustainability Accounting Standard Board. (2017). SASB conceptual framework.
Taheri, Z & Safaei, M. (2025). A Topic Modeling Approach to Analyzing Sustainability Research in Accounting. Accounting and Auditing Review, 32(4), 715-756. (in Persian)
Thoradeniya, P., Lee, J., Tan, R. & Ferreira, A. (2022). From intention to action on sustainability reporting: The role of individual, organisational and institutional factors during war and post-war periods. The British Accounting Review, 54(1), 101021.
Ting, P. H. (2021). Do large firms just talk corporate social responsibility? The evidence from CSR report disclosure. Finance Research Letters, 38, 101476.
Xiao, X. & Shailer, G. (2022). Stakeholders’ perceptions of factors affecting the credibility of sustainability reports. The British Accounting Review, 54(1), 101002.
You, X., Chen, C., Peng, K. & Li, Y. (2025). ESG disclosure quality and cost of debt. Emerging Markets Review, 64, 101219.
Zhang, J., Lei, X., Su, T. & Tang, L. (2022). The effect of a list: How firms on key pollution supervisory list disclose environmental information? Finance Research Letters, 47, 102614.
بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی
دوره 33، شماره 2
1405
صفحه 273-303

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار