انتشارات دانشگاه تهرانبررسیهای حسابداری و حسابرسی2645-802033320260923A Comprehensive Model for Reducing Occupational Stress among Auditors through Enhancing Occupational Resilienceالگوی جامع کاهش فشارهای روانیِ شغلی حسابرسان در حرفۀ حسابرسی مبتنی بر تقویت تابآوری شغلی44648010861310.22059/acctgrev.2025.404321.1009170FAرضااصغرپورحسنکیادهکارشناس ارشد، گروه حسابرسی، واحد رامسر، دانشگاه آزاد اسلامی، رامسر، ایران.0000-0002-6179-3441عبدالصمدخلعتبریلیماکیاستادیار، گروه حسابرسی، واحد رامسر، دانشگاه آزاد اسلامی، رامسر، ایران.Journal Article20251014Objective
In recent years, the auditing profession has experienced significant legal, regulatory, and technological changes, substantially increasing auditors' psychological stress and workload. Heightened accountability requirements, tight deadlines, heavy task loads, and litigation risks create a highly stressful environment that can lead to psychological fatigue, reduced concentration, diminished performance, and increased intentions to leave the profession. The purpose of this study is to develop a comprehensive model for reducing auditors' occupational psychological stress by enhancing occupational resilience, to identify the mechanisms through which resilience influences psychological and professional outcomes, and to propose practical strategies for improving auditors' mental well-being and professional performance.
Methods
This study is applied in purpose and exploratory–confirmatory in nature. In the first phase, using a grounded theory approach, the dimensions, components, and relationships among variables related to auditors’ job-related psychological pressures and resilience were identified. Data were collected through 18 semi-structured in-depth interviews with university faculty members, audit firm managers, and organizational behavior specialists. The data were analyzed using Strauss and Corbin’s (1998) three-stage coding approach, supported by MAXQDA software. In the second phase, the identified components and their relationships were validated using the fuzzy Delphi method with the participation of 20 experts in accounting, auditing, and occupational psychology. Data were collected through a fuzzy Delphi questionnaire and analyzed using fuzzification, aggregation of expert judgments, and defuzzification to assess consensus and refine the proposed model. Throughout the study, ethical standards were maintained, including informed consent, confidentiality, and voluntary participation.
Results
The findings revealed that auditors are significantly affected by the psychological and emotional pressures of their work, and their lived experiences can be categorized into four main themes: organizational and job-related pressures, individual and psychological pressures, psychological and behavioral consequences, as well as support systems and coping resources. Data analysis showed that these themes are interrelated, and the integration of results ultimately led to the development of a four-level comprehensive model of auditors’ occupational resilience. This model encompasses individual, interpersonal, organizational, and professional strategies for reducing psychological pressures and enhancing resilience within auditing environments.
Conclusion
Auditors’ job-related psychological pressures stem from a complex interplay of organizational, occupational, individual, and psychological factors within demanding and high-pressure work environments. This interplay gives rise to consequences such as mental and emotional exhaustion, reduced concentration, depression, diminished efficiency, and job burnout, all of which threaten auditors’ mental health and professional performance. Occupational resilience serves as a protective and mediating mechanism that, through individual, interpersonal, organizational, and professional pathways, can significantly mitigate the adverse effects of job stress. Strengthening resilience across these four levels represents an effective strategy for preventing burnout, improving mental health, enhancing professional judgment, and increasing audit quality. The primary contribution of this study is the development of a comprehensive, context-specific model of auditors' occupational resilience that conceptualizes resilience not merely as an individual attribute but as a multidimensional, dynamic construct requiring coordinated interventions at the individual, organizational, and professional levels. By integrating occupational psychology with auditing professionalism, this model provides a theoretical and practical framework for policymaking, designing resilience-based training programs, developing psychological support systems, managing human capital, and improving occupational health standards within the audit profession. The results offer a foundation for revising human resource management practices in audit firms, implementing resilience-oriented professional development programs, and establishing sustainable psychological support mechanisms at the national level, ultimately contributing to improved audit quality and long-term workforce stability in the profession.هدف: حرفۀ حسابرسی در سال‌های اخیر با تحولات گستردۀ قانونی، استانداردی و فناوریهای نوین مواجه شده و فشارهای روانی و کاری حسابرسان را افزایش داده است. الزامات پاسخ‌گویی، ضرب‌الاجل‌های فشرده، حجم زیاد وظایف و ریسک دعاوی، محیطی پُراسترس ایجاد می‌کند که می‌تواند به خستگی روانی، کاهش تمرکز، اُفت عملکرد و تمایل به ترک شغل منجر شود. هدف این پژوهش، طراحی و تبیین اُلگوی جامع کاهش فشارهای روانیِ شغلی حسابرسان، بر پایۀ تقویت تابآوری است تا مسیرهای اثرگذاری تابآوری بر پیامدهای روانی و حرفه‌ای روشن و راه‌کارهای عملی برای بهبود سلامت روان و عملکرد ارائه شود.
روش: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت، ترکیبی (اکتشافی ـ تأییدی) است. در مرحلۀ نخست، با بهرهگیری از رویکرد کیفی داده‌بنیاد، ابعاد، مؤلفه‌ها و روابط میان متغیرهای مرتبط با فشارهای روانی شغلی و تابآوری حسابرسان شناسایی شد. داده‌های این مرحله از طریق ۱۸ مصاحبۀ عمیق نیمه‌ساختاریافته با استادان دانشگاهی، مدیران مؤسسههای حسابرسی و متخصصان رفتار سازمانی به‌دست آمد و تحلیل آن با روش کدگذاری سه‌مرحله‌ای اشتراوس و کوربین (۱۹۹۸) و با استفاده از نرم‌افزار مکس‌کیودا انجام گرفت. در مرحلۀ دوم، برای اعتبارسنجی مؤلفه‌ها و روابط استخراج‌شده، از روش دلفی فازی با مشارکت ۲۰ نفر از خبرگان حسابداری، حسابرسی و روان‌شناسی شغلی بهره گرفته شد. داده‌های دلفی از طریق پرسش‌نامۀ فازی گردآوری و با فرایند فازی‌سازی، محاسبۀ مقادیر مرکزی و غیرفازی‌سازی تحلیل شد تا میزان توافق خبرگان تعیین و الگوی نهایی تدوین شود. در تمامی مراحل، ملاحظات اخلاقی شامل رضایت آگاهانه، حفظ محرمانگی داده‌ها و امکان انصراف آزادانه رعایت شد.
یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که حسابرسان، تحت تأثیر فشارهای روانی و هیجانی شغل خود هستند و تجربه‌های زیستۀ آن‌ها را می‌توان در چهار مقولۀ اصلی دسته‌بندی کرد؛ فشارهای سازمانی و شغلی، فشارهای فردی و روانی، پیامدهای روانی و رفتاری، حمایت‌ها و منابع مقابله‌ای. تحلیل داده‌ها نشان داد که این مقوله‌ها با یکدیگر تعامل دارند. در نهایت، تلفیق نتایج، به طراحی اُلگوی جامع چهارسطحی تابآوری شغلی حسابرسان منجر شد. این اُلگو شامل راهبردهای فردی، بین‌فردی، سازمانی و حرفه‌ای برای کاهش فشارهای روانی و ارتقای تابآوری حسابرسان در محیط‌های حسابرسی است.
نتیجه‌گیری: فشارهای روانی شغلی حسابرسان حاصل تعامل پیچیده‌ای از عوامل سازمانی، شغلی، فردی و روانی در محیط‌های کاری پُرتنش و پُرتوقع است؛ تعاملی که به بروز پیامدهایی همچون خستگی ذهنی و عاطفی، اُفت تمرکز، افسردگی، کاهش کارایی و فرسودگی شغلی منجر می‌شود و سلامت روان و کیفیت عملکرد حرفه‌ای حسابرسان را تهدید می‌کند. همچنین، تابآوری شغلی یک سازوکار محافظتی و میانجی است که از طریق مسیرهای فردی، بین‌فردی، سازمانی و حرفه‌ای، می‌تواند تأثیرهای منفی فشارهای شغلی را به‌طور معنادار کاهش دهد. تقویت تابآوری در این چهار سطح، رویکردی کارآمد برای پیشگیری از فرسودگی، ارتقای سلامت روان، بهبود تصمیم‌گیری حرفه‌ای و افزایش کیفیت حسابرسی است. دانش‌افزایی اصلی پژوهش در طراحی و ارائۀ اُلگوی جامع و بومی تابآوری شغلی حسابرسان نهفته است؛ اُلگویی که تابآوری را از یک مهارت فردی ساده فراتر می‌برد و آن را به‌عنوان سازه‌ای چندبُعدی و پیوسته معرفی می‌کند که به مداخلۀ هم‌زمان فرد، سازمان و نهادهای حرفه‌ای نیازمند است. این اُلگو با پیوند میان روان‌شناسی شغلی و حرفه‌ای‌گرایی حسابرسی، چارچوبی نظری و کاربردی برای سیاست‌گذاری، طراحی مداخله‌های آموزشی، توسعۀ نظام‌های حمایت روانی، مدیریت سرمایۀ انسانی و ارتقای استانداردهای سلامت شغلی حسابرسان فراهم می‌آورد. نتایج پژوهش می‌تواند مبنایی برای بازنگری در شیوه‌های مدیریت منابع انسانی در مؤسسههای حسابرسی، طراحی برنامه‌های توسعۀ حرفه‌ای مبتنی بر تابآوری و استقرار نظام‌های پایدار حمایت روانی در سطح ملی باشد و در نهایت به ارتقای کیفیت حسابرسی و پایداری نیروی انسانی حرفه کمک کند.https://acctgrev.ut.ac.ir/article_108613_bf01a242aabe60313d7537929de7ac6e.pdfانتشارات دانشگاه تهرانبررسیهای حسابداری و حسابرسی2645-802033320260923Identifying and Prioritizing the Key Components of Artificial Intelligence Applications for Enhancing Independent Auditing Processes and Mitigating Financial Risks: A Fuzzy Delphi and Thematic Analysis Approachشناسایی و اولویت‌‌‌بندی مؤلفههای کلیدی کاربرد هوش مصنوعی در بهبود فرایندهای حسابرسی مستقل و کاهش ریسکهای مالی: رویکرد دلفی فازی و تحلیل مضمون48152110861510.22059/acctgrev.2026.410148.1009236FAحسنحامد محمددانشجوی دکتری، گروه حسابداری و مدیریت مالی، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.0009-0006-2669-1788مهدیحیدریدانشجوی دکتری، گروه حسابداری و مدیریت مالی، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.0000-0002-0148-1470علیآشتابدانشیار، گروه حسابداری و مدیریت مالی، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.0000-0002-7339-2100Journal Article20260127Objective
The primary objective of this research is to design and validate a structural model for the application of Artificial Intelligence (AI) aimed at mitigating financial risks within the context of independent auditing.
Methods
This study adopts an applied-developmental design, employing a mixed-methods (qualitative-quantitative) approach. In the qualitative phase, following a systematic literature review and the filtration of initial sources down to core references, an inductive thematic analysis was conducted alongside semi-structured interviews with subject-matter experts. The expert panel—comprising university professors specializing in AI, senior managers and partners of audit firms, and IT/AI specialists was selected utilizing purposive and snowball sampling techniques. This phase yielded open codes, which were subsequently classified into overarching categories: predicting financial trends, task automation, financial data analysis, fraud detection, enhancing internal controls, increasing accuracy and efficiency, time optimization, improving audit quality, timely auditing, and workforce reduction. The inter-rater reliability of the coding process was corroborated, yielding a Kappa coefficient of . In the quantitative phase, the proposed model was validated by an independent panel of experts via the Fuzzy Delphi method (utilizing a -point scale, with an acceptance threshold of ). Furthermore, the causal relationships and the hierarchical structure of the identified components were analyzed applying Decision-Making Trial and Evaluation Laboratory (DEMATEL) and Interpretive Structural Modeling (ISM) techniques.
Results
The comparative ranking of the indicators demonstrated that timely auditing acquired the highest priority (mean = ), followed by increasing accuracy and efficiency (mean = ), and improving audit quality (mean = ). The DEMATEL analysis revealed that fraud detection and error elimination constitute the most influential components, functioning as central catalysts for the enhancement of audit quality. Additionally, task automation exhibited a substantial causal impact on time optimization (coefficient = ) and the prediction of financial trends (coefficient = ). Conversely, workforce reduction emerged as the least impactful factor, underscoring the complementary nature of AI relative to human cognitive functions.
Conclusion
The findings conclude that the integration of AI into independent auditing predominantly expedites the audit process while significantly augmenting its accuracy, efficiency, and overarching quality. The fundamental efficacy of AI is rooted in its capacity for fraud and anomaly detection coupled with process automation; thereby rendering workforce reduction a marginal and secondary consequence. The originality of this research stems from the synergistic application of thematic analysis and the Fuzzy Delphi method to develop a localized AI adoption model tailored to the Iranian independent auditing environment. By leveraging a rigorous mixed-methods design and drawing upon expert consensus, this study introduces a pragmatic framework conducive to professional policymaking, auditor upskilling, and future academic inquiries into the digital transformation of the auditing profession. Ultimately, it contributes to the extant literature by delineating a robust mechanism for mitigating financial risks through AI utilization.هدف: این پژوهش با هدف طراحی و اعتبارسنجی الگوی کاربرد هوش مصنوعی در کاهش ریسکهای مالی حسابرسی مستقل انجام شده است.
روش: پژوهش حاضر از نوع توسعه‌ای ـ کاربردی با رویکرد آمیخته (کیفی ـ کمی) است. در مرحلۀ کیفی، پس از مرور نظام‌مند 127 منبع و غربالگری به 20 منبع کلیدی، با استفاده از تحلیل مضمون استقرایی و مصاحبه با 12 خبره، 62 کد باز استخراج و در قالب 10 مقوله دسته‌بندی شد. خبرگان این پژوهش، استادان دانشگاهی با حداقل 10 سال سابقۀ تدریس و سوابق پژوهشی در هوش مصنوعی، مدیران ارشد و شرکای مؤسسههای حسابرسی با حداقل 15 سال سابقه حرفه‌ای و متخصصان هوش مصنوعی / فناوری اطلاعات درگیر در پروژه‌های مالی بودند که به‌روش نمونه‌گیری هدفمند و گلولۀ برفی انتخاب شدند. مقوله‌های شناسایی شده عبارت‌اند از: پیش‌بینی روندهای مالی، اتوماسیون وظایف، تجزیه‌وتحلیل داده‌های مالی، تشخیص تقلب، بهبود کنترل داخلی، افزایش دقت و کارایی، صرفه‌جویی در زمان، بهبود کیفیت حسابرسی، حسابرسی به‌موقع و کاهش نیروی کار. پایایی کدگذاری با ضریب کاپای 758/0 تأیید شد. در مرحلۀ کمّی، الگوی طراحی‌شده با بهره‌مندی از 15 خبرۀ مستقل با روش دلفی فازی (مقیاس 9 درجه‌ای با معیار پذیرش کوچک‌تر از 7/0) اعتبارسنجی شد. خبرگان بخش کمّی افرادی با حداقل 20 سال سابقه در حسابرسی یا 10 سال در هوش مصنوعی کاربردی، تحصیلات دکتری مرتبط یا مدیریت ارشد مؤسسههای بزرگ بودند. سپس با استفاده از DEMATEL و ISM، روابط علت‌ومعلولی و ساختار سلسله‌مراتبی مؤلفه‌ها تحلیل شد.
یافته‌ها: تحلیل مقایسه‌ای گروه‌های شاخص‌ها نشان داد که حسابرسی به‌موقع با میانگین 71/7 در ردۀ نخست، افزایش دقت و کارایی با میانگین 63/7 در ردۀ دوم و بهبود کیفیت حسابرسی با میانگین 55/7 در ردۀ سوم قرار گرفتند. نتایج دیماتل نشان داد که تشخیص تقلب و حذف خطاها، مؤثرترین مؤلفه است و در ارتقای کیفیت حسابرسی نقش محوری دارد. اتوماسیون وظایف تأثیر معناداری بر صرفه‌جویی در زمان (ضریب 7/0) و پیش‌بینی روندهای مالی (ضریب 6/0) دارد. کاهش نیروی کار، کم‌اثرترین مؤلفه بود که نقش مکمل هوش مصنوعی در قضاوت انسانی را نشان داد.
نتیجه‌گیری: الگوی طراحی‌شده نشان می‌دهد که هوش مصنوعی در حسابرسی مستقل، بیش از هر چیز، سرعت و به‌موقع بودن، دقت و کارایی و کیفیت کلی حسابرسی را بهبود می‌بخشد. محور اثرگذاری آن، تشخیص تقلب و خطا و اتوماسیون فرایندها است؛ در حالی که کاهش نیروی انسانی، پیامد فرعی و کم‌اهمیت‌تری محسوب می‌شود. تلفیق روش تحلیل مضمون با دلفی فازی، برای استخراج و اعتبارسنجی الگویی بومی در زمینۀ کاربرد هوش مصنوعی در حسابرسی مستقل ایران، اصالت پژوهش است. این رویکرد آمیخته با تمرکز بر خبرگان آشنا به فناوری، مدلی جامع و عملیاتی ارائه می‌دهد که می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری حرفه‌ای، آموزش حسابرسان و پژوهش‌های آتی در حوزۀ تحول دیجیتال حسابرسی باشد. این مطالعه به دانش موجود در زمینۀ تأثیر هوش مصنوعی بر مدیریت ریسک حسابرسی می‌افزاید و چارچوبی کاربردی برای کاهش ریسکهای مالی فراهم می‌آورد..https://acctgrev.ut.ac.ir/article_108615_c17d0a405ecd22f0969717ae8143d9c7.pdfانتشارات دانشگاه تهرانبررسیهای حسابداری و حسابرسی2645-802033320260923The Mediating Role of the Cash Conversion Cycle on the Relationship between Accounting Conservatism Policy and Investment Decisionsنقش میانجیگری چرخۀ تبدیل وجه نقد بر رابطۀ بین سیاست محافظهکاری حسابداری و تصمیم‌های سرمایهگذاری52254710861610.22059/acctgrev.2026.405535.1009184FAعبدالرسولرحمانیان کوشککیاستادیار، گروه حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.0000-0002-5163-1764سبحانزارعکارشناسی ارشد، گروه حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.0009-0007-0698-8231Journal Article20251108ObjectiveThe significance of the cash conversion cycle lies in its ability to demonstrate the transmission of accounting conservatism to cash flows, which subsequently impacts the fundamental basis of managerial investment decision-making. This mediating role improves the accuracy of liquidity assessments and increases transparency in the application of conservative policies. Ultimately, this framework helps elucidate the intricate link between accounting conservatism and investment decision-making. The present study aims to investigate the mediating role of the cash conversion cycle on the relationship between accounting conservatism and investment decisions. Accounting conservatism is known as a solution for increasing the quality of financial information and improving investor supervision, which can help reduce the risks of investment decisions. Given the complexities of the market and the increasing asymmetry of financial information, it is necessary to identify how these variables interact to improve investment efficiency. The research gap in this area stems from the lack of comprehensive and up-to-date studies that closely examine the mediating role of the cash conversion cycle in the interaction between conservatism policy and investment decisions.MethodsThis study follows an applied research objective, utilizing a descriptive-causal methodology. The research design is historical (ex-post), with data collection conducted via library and archival research. Data analysis was performed using EViews 12. The statistical population comprised companies listed on the Tehran Stock Exchange (TSE), selected due to the reliability of their audited financial statements and the public accessibility of these records via the Kodal database. Applying these criteria, a final sample of 142 companies was selected for the period spanning 2014 to 2023.ResultsTesting the research hypotheses at a 95% confidence level indicates a direct, significant relationship between accounting conservatism and investment decisions, and an inverse, significant relationship between the cash conversion cycle and investment decisions. Additionally, there is an inverse, significant relationship between accounting conservatism and the cash conversion cycle. However, the cash conversion cycle does not mediate the relationship between accounting conservatism and investment decisions.ConclusionBy revealing the interactions between accounting conservatism and liquidity management, this study provides the necessary context for improving the quality of strategic decision-making by managers and investors, highlighting the need to adopt evidence-based approaches in financial policymaking. Considering the central role of information quality in optimizing resource allocation, policymakers and company owners should improve the efficiency of investment decisions by establishing reporting systems based on conditional conservatism. Applying this approach-through the timely identification of losses and caution in recording intangible gains-prevents phenomena such as overinvestment in projects that lack technical and economic justification.هدف: اهمیت چرخۀ تبدیل وجه نقد در این است که می‌تواند چگونگی انتقال اثر سیاست‌های محافظهکاری حسابداری به جریان‌های نقدی را تبیین کند و از این مسیر، مبانی تصمیم‌گیری مدیران در حوزۀ سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار دهد. نقش واسطۀ چرخۀ تبدیل وجه نقد، ممکن است عدالت و دقت در ارزیابی شرایط نقدینگی را افزایش دهد و باعث شفافیت بیشتر در استفاده از سیاست‌های محافظه‌کارانه می‌شود. در نتیجه، فهم این میانجیگری، ارتباط پیچیدۀ بین محافظهکاری حسابداری و تصمیم‌های سرمایهگذاری را بهتر تبیین می‌کند. به‌دلیل اهمیت زیاد بهینه‌سازی تخصیص منابع و مدیریت نقدینگی در شرکت‌ها، هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش میانجیگری چرخۀ تبدیل وجه نقد بر رابطه محافظهکاری حسابداری و تصمیم‌های سرمایهگذاری است. محافظهکاری حسابداری راه‌کاری برای افزایش کیفیت اطلاعات مالی و بهبود نظارت سرمایه‌گذاران شناخته شده است که می‌تواند به کاهش ریسکهای ناشی از تصمیم‌های سرمایهگذاری کمک کند. با توجه به پیچیدگی‌های بازار و افزایش عدم‌تقارن اطلاعات مالی، شناسایی نحوۀ تعامل این متغیرها برای ارتقای کارایی سرمایهگذاری ضرورت دارد. خلأ پژوهشی موجود در این حوزه، از مطالعات جامع و به‌روزی نشئت می‌گیرد که نقش میانجی چرخۀ تبدیل وجه نقد را در تعامل میان سیاست محافظهکاری و تصمیم‌های سرمایهگذاری به‌صورت دقیق بررسی نکرده‌اند.روش: پژوهش حاضر از لحاظ هدف، کاربردی است، این پژوهش از نظر شیوۀ اجرا پژوهشی توصیفی ـ علی است. همچنین از نظر شیوۀ گردآوری داده‌ها از نوع تاریخی (پس‌رویدادی) و نوع جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات، کتابخانه‌ای است. اطلاعات تحقیق به‌کمک نرم‌افزار ایویوز ۱۲ تحلیل شده است. دسترسی به اطلاعات و صورت‌های مالی شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، به‌دلیل اینکه توسط مؤسسههای حسابرسی مورد اعتماد بورس حسابرسی شده و همچنین، در سایت کدال وجود دارد، آسان است و به‌عنوان جامعۀ آماری پژوهش انتخاب شده است. حجم نمونه با توجه به اعمال چند محدودیت، ۱۴۲ شرکت بین سال‌های ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۲ است.یافته‌ها: نتایج حاصل از آزمون فرضیه‌های پژوهش، در سطح اطمینان ۹۵ درصد، نشان داد که میان محافظهکاری حسابداری و تصمیم‌های سرمایهگذاری، رابطۀ مستقیم و معناداری وجود دارد. میان چرخۀ تبدیل وجه نقد و تصمیم‌های سرمایهگذاری، رابطه معکوس و معناداری وجود دارد. میان محافظهکاری حسابداری و چرخۀ تبدیل وجه نقد، رابطه معکوس و معناداری وجود دارد. همچنین چرخۀ تبدیل وجه نقد بر رابطۀ محافظهکاری حسابداری و تصمیم‌های سرمایهگذاری، نقش میانجی ندارد.نتیجه‌گیری: این مطالعه با آشکارسازی تعاملات میان محافظهکاری حسابداری و مدیریت نقدینگی، بستر لازم را برای ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری‌های استراتژیکِ مدیران و سرمایه‌گذاران فراهم آورده و بر ضرورت اتخاذ رویکردهای مبتنی بر شواهد در سیاست‌گذاری‌های مالی تأکید می‌ورزد. با توجه به نقش محوری کیفیت اطلاعات در بهینه‌سازی تخصیص منابع، سیاست‌گذاران و مالکان شرکت‌ها، بایستی با استقرار نظام‌های گزارشگری مبتنی بر محافظهکاری مشروط، کارایی تصمیم‌های سرمایهگذاری را ارتقا بخشند. به‌کارگیری این رویکرد از طریق شناسایی به‌موقع زیان‌ها و اعمال احتیاط در ثبت عایدات نامشهود، مانع بروز پدیده‌هایی نظیر بیش‌سرمایه‌گذاری در پروژه‌های فاقد توجیه فنی و اقتصادی می‌شود.https://acctgrev.ut.ac.ir/article_108616_479915fe3100a2152b01166534b89379.pdfانتشارات دانشگاه تهرانبررسیهای حسابداری و حسابرسی2645-802033320260923The Role of Ownership Structure in Controlling Banks’ Entrenchment Behavior: The Moderating Role of Audit Committeesبررسی نقش ساختار مالکیت در کنترل رفتار بنگاه‌داری بانک‌ها با در نظر گرفتن نقش تعدیلگر کمیتۀ حسابرسی54857310861710.22059/acctgrev.2026.407752.1009202FAسید رضاسید نژاد فهیماستادیار، گروه حسابداری، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران.0000-0003-3166-323Xصادقیوسف نژاداستادیار، گروه حسابداری، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران.Journal Article20251210ObjectiveBanking entrepreneurship has emerged as one of the most significant structural and regulatory challenges confronting Iran’s banking system. This phenomenon, often interpreted as non-banking activities, diverts capital inefficiently from financial intermediation toward direct investments in commercial enterprises, thereby significantly undermining resource allocation efficiency and heightening systemic risks. From the perspective of agency theory, the root of this behavior can be explained by managers’ short-term interests and their conflict of interest with retail investors. The main objective of this study is to empirically assess the efficiency of ownership structure and the performance quality of the audit committee in restraining Iranian banks’ propensity toward entrepreneurship. This study seeks to examine whether strengthening these two supervisory pillars can help redirect banks toward their core mission.MethodsThis study is descriptive in terms of its applied objective and the nature and method of data collection. Its primary goal is to determine the existence, extent, and nature of the impact of the variables under examination. Given that it uses historical data to test its hypotheses, it is categorized as an ex-post facto study and theoretically falls within the realm of positivist research. This study uses a deductive-inductive approach. The statistical population of the research comprises active banks in Iran. Accordingly, a sample of 20 banks was selected over a 10-year period (2014–2023) to test the research hypotheses. The hypotheses were analyzed using a multivariate regression model.ResultsThe empirical results of this research confirm a significant negative association between managerial ownership and the level of banking entrepreneurship; i.e., managerial ownership significantly reduces banks’ entrepreneurship. This implies that as managers' share of bank ownership increases, their incentives to engage in entrepreneurship diminish, aligning their personal interests more closely with those of shareholders. Furthermore, ownership concentration as an effective monitoring mechanism has reduced the extent of banking entrepreneurship, indicating an increase in the effectiveness of shareholders' supervision. Contrary to expectations, state ownership and institutional ownership did not exhibit a significant effect on constraining this phenomenon, which may reflect governance deficiencies in these sectors. Most importantly, the hypothesis concerning the moderating role of the audit committee within Iran’s banking framework was not supported, implying that formal internal control mechanisms have so far been ineffective in mitigating the banks’ inclination toward entrepreneurship.ConclusionThe findings indicate that banks’ enterprising behavior in Iran is shaped less by conventional corporate governance frameworks and more by political interventions, institutional weaknesses, and regulatory shortcomings. Accordingly, to address the phenomenon of bank enterprising, institutional reforms are recommended at three levels: first, given the limited effectiveness of audit committee independence, alternative internal governance mechanisms should be identified and strengthened; second, the government’s role in banking institutions should be redefined, with political interventions minimized; and third, the capacity, oversight role, and independence of institutional shareholders should be enhanced. The findings of this study may provide a basis for revising banking regulatory frameworks and offer valuable guidance to policymakers, bank executives, and supervisory authorities in redirecting banks toward their core mandate of financing productive activities and supporting economic growth.هدف: بنگاه‌داری بانک‌ها، طی سال‌های اخیر، به یکی از چالش‌های ساختاری و نظارتی نظام بانکی ایران بدل شده است. این پدیده که اغلب به‌صورت فعالیت‌های غیربانکی تعبیر می‌شود با هدایت غیربهینۀ سرمایه از بخش واسطه‌گری مالی به‌سمت سرمایه‌گذاری‌های مستقیم در بنگاه‌های اقتصادی، کارایی تخصیص منابع را به‌شدت تضعیف و ریسکهای سیستمی را تشدید می‌کند. ریشۀ این رفتار، مطابق با تئوری نمایندگی، در منافع کوتاه‌مدت مدیران و تضاد منافع با سرمایه‌گذاران خرد تبیین می‌شود. هدف اصلی این پژوهش، ارزیابی تجربی میزان کارایی ساختار مالکیت و کیفیت عملکرد کمیتۀ حسابرسی، در مهار گرایش بانک‌های ایرانی به بنگاه‌داری است. این مطالعه در پی پاسخ به این فرضیه است که آیا تقویت این دو رکن نظارتی، می‌تواند به بازیابی تمرکز بانک‌ها بر وظیفۀ اصلی‌شان کمک کند؟روش: این پژوهش از بُعد هدف کاربردی و از نظر ماهیت و روش گردآوری اطلاعات، از نوع پژوهش‌های توصیفی است و هدف اصلی آن تعیین وجود، میزان و نوع تأثیر متغیرهای مورد آزمون است. از آنجا که این پژوهش از اطلاعات گذشته برای آزمون فرضیه‌ها استفاده می‌کند، از نوع تحقیقات پس‌رویدادی و از لحاظ تئوریک از نوع تحقیقات اثباتی است. استدلال این پژوهش نیز از نوع قیاسی ـ استقرایی است. جامعۀ آماری این پژوهش، بانک‌های فعال در ایران است که در نهایت تعداد ۲۰ بانک، طی دورۀ ۱۰ساله ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۲ به‌منظور آزمون فرضیه‌ها انتخاب و با استفاده از مدل رگرسیون چندمتغیره تجزیه‌وتحلیل شد.یافته‌ها: یافته‌های تجربی پژوهش، هم‌بستگی معنادار منفی میان مالکیت مدیریتی و سطح بنگاه‌داری بانک‌ها را تأیید می‌کند؛ یعنی مالکیت مدیریتی به‌طور معناداری موجب کاهش سطح بنگاه‌داری بانک‌ها شده است. این امر حاکی از آن است که هرچه سهم مدیران در مالکیت بانک افزایش یابد، انگیزۀ آن‌ها برای ورود به فعالیت‌های بنگاه‌داری کاهش می‌یابد و منافع شخصی آنان با منافع سهام‌داران هم‌راستا می‌شود. علاوه‌براین، تمرکز مالکیت نیز به‌عنوان یک سازوکار نظارتی مؤثر، میزان بنگاه‌داری را کاهش داده است؛ این امر حاکی از افزایش اثربخشی نظارت سهام‌داران عمده است. برخلاف انتظار، مالکیت دولتی و نهادی، تأثیر معناداری بر محدود کردن این پدیده نشان ندادند که می‌تواند مؤید خلأ حکمرانی در این بخش‌ها باشد. از همه مهم‌تر، آنکه فرضیۀ مربوط به نقش تعدیلگر کمیتۀ حسابرسی در بستر نظام بانکی ایران تأیید نشد که نشان می‌دهد سازوکارهای رسمی کنترل داخلی، نتوانسته است به‌طور مؤثری گرایش به بنگاه‌داری را مهار سازد.نتیجه‌گیری: این نتایج بیانگر آن است که رفتار بنگاه‌داری بانک‌ها در ایران، بیش از آنکه تابعی از الگوهای نظری رایج در حاکمیت شرکتی باشد، بازتابی از مداخله‌های سیاسی، ضعف نهادی و نارسایی‌های نظارتی است. بر این اساس، پیشنهاد می‌شود که برای کنترل پدیدۀ بنگاه‌داری، اصلاحات نهادی در سه سطح دنبال شود: نخست، با توجه به بی‌اثر بودن استقلال کمیته، سایر سازوکارهای نظارت داخلی شناسایی و تقویت شوند؛ دوم، نقش دولت در بانک‌ها بازتعریف شود و مداخله‌های سیاسی کاهش یابد؛ سوم، توانمندی و استقلال سهام‌داران نهادی ارتقا یابد. نتایج این پژوهش می‌تواند مبنایی برای بازنگری در مقررات نظارتی بانک‌ها فراهم کند و راهنمایی ارزشمند برای سیاست‌گذاران، مدیران بانکی و نهادهای ناظر در جهت بازگرداندن بانک‌ها به مأموریت اصلی آن‌ها یعنی تأمین مالی تولید و رشد اقتصادی باشد.https://acctgrev.ut.ac.ir/article_108617_df09bceb73ccab6c4552b84138c0304b.pdfانتشارات دانشگاه تهرانبررسیهای حسابداری و حسابرسی2645-802033320260923A Model for Growth Planning in Audit Firms Based on the Ansoff Matrix: Identifying Dimensions and Componentsشناسایی ابعاد و مؤلفههای برنامه‌ریزی رشد در مؤسسههای حسابرسی مبتنی بر ماتریس آنسف و ارائۀ الگویی برای آن57463410861810.22059/acctgrev.2026.409719.1009229FAمینافرنود احمدیدانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.0009-0008-9501-1648یونسبادآور نهندیدانشیار، گروه حسابداری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.0000-0001-5053-202Xرسولبرادران حسنزادهدانشیار، گروه حسابداری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.0000-0002-2161-0321احمدمحمدیاستادیار، گروه حسابداری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.0000-0004-2712-2681Journal Article20260112Objective
This study aims to identify the dimensions and components of growth planning in audit firms based on the Ansoff Matrix and to develop a comprehensive model to guide this process. The proposed model is intended to assist audit firm partners in formulating and selecting appropriate growth strategies, monitoring strategic progress, and fostering the firm's sustainable growth and long-term excellence.
Methods
This is a developmental/applied study in terms of purpose, as it focuses on improving performance and practical applications and seeks to provide a suitable model. In terms of data collection method, this research can be classified as an exploratory study. Its statistical population includes members of the Iranian Supreme Council of the Society of Certified Public Accountants, partners and senior audit managers of the audit organizations and firms, and university faculty members with high skills and experience in auditing. In the first phase of the study, the dimensions, components, and subcomponents of growth planning were identified through a literature review and semi-structured interviews with 63 academic and professional experts. These elements were subsequently refined and validated using the fuzzy Delphi method. SmartPLS software was used for confirmatory factor analysis of the questionnaire. Then, the research components were ranked using the Analytic Network Process (ANP). Next, based on the resulting weights for the identified components and subcomponents, a growth planning model for auditing firms was developed and presented.
Results
Based on the Ansoff matrix, the presented model for growth planning in audit firms is categorized into two dimensions: markets/customers and services/products. The markets/customers dimension includes the components of customers, communications, competitors, advertising, and services. The product/service dimension includes the components of knowledge/learning, innovation, customers, output/achievement, marketing, and institutional positioning. Each identified component comprises several subcomponents. Overall, 37 subcomponents were identified within the markets/customers dimension and 46 within the services/products dimension. Consequently, the proposed model consists of 2 dimensions, 11 components, and 83 subcomponents. In the markets/customers dimension, the services component achieved the highest rank. Among its subcomponents, the geographical expansion of services ranked first. In the service/product dimension, the knowledge/learning component ranks first, and among its subcomponents, providing new and diverse services through cooperation with educational institutions and increasing knowledge and learning through teamwork ranked equally.
Conclusion
By separating the growth strategies of auditing firms into the four sections of the Ansoff matrix, we can conclude the following. In the market development strategy, geographical expansion of services, entering new and international markets, increasing cooperation with larger auditing firms, gaining knowledge about new market needs, and networking and establishing relationships with potential clients are emphasized. In the market penetration strategy, strengthening and developing relationships with existing and potential clients, improving the quality of assurance services, and increasing clients' knowledge and understanding of the industry are emphasized. In the service development strategy, developing a new generation of services, applying emerging technologies in providing services, and investing in technology infrastructure are emphasized. Finally, in the diversification strategy, providing new services based on market studies and discovered needs, mastering new specialized knowledge (IT auditing, international financial consulting, and social responsibility auditing), and providing non-audit services provide the opportunity for partners of auditing firms to benefit from the models presented in this research in line with growth planning and, while optimally utilizing the organization's resources and capabilities, enhance the firm's sustainability and competitive advantage.هدف: هدف مطالعۀ حاضر، شناسایی ابعاد و مؤلفههای برنامه‌ریزی برای رشد در مؤسسههای حسابرسی مبتنی بر ماتریس آنسف و ارائۀ الگویی برای آن است تا شرکای مؤسسههای حسابرسی با کاربرد الگوهای ارائه شده در این پژوهش، در راستای برنامه‌ریزی و انتخاب راهبرد رشد مؤسسۀ حسابرسی اقدام و با ارزیابی میزان پیشرفت خود، رشد و تعالی مؤسسه را تضمین کنند.
روش: پژوهش حاضر از لحاظ هدف، توسعه‌ای/ کاربردی است؛ زیرا بر بهبود عملکرد و کاربردهای عملی تمرکز دارد و به‌دنبال ارائۀ الگویی مناسب است. از نظر روش گردآوری داده‌ها، این پژوهش در زمرۀ مطالعات اکتشافی قرار دارد. جامعۀ آماری پژوهش، اعضای شورای عالی جامعۀ حسابداران رسمی، شرکا و مدیران ارشد حسابرسی سازمان حسابرسی و مؤسسههای حسابرسی و اعضای هیئت علمی دانشگاه با مهارت و تجربۀ چشمگیر کاری در حوزۀ حسابرسی هستند. در پژوهش حاضر، ابتدا با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 63 نفر از خبرگان علمی و حرفه‌ای، ابعاد، مؤلفه‌ها و زیرمؤلفه‌های پژوهش مبتنی بر روش دلفی فازی شناسایی شد. برای تحلیل عاملی تأییدی پرسش‌نامه از نرم‌افزار اسمارت پی‌ال‌اس استفاده شد؛ سپس با به‌کارگیری فرایند تحلیل شبکه‌ای (ANP)، به رتبه‌بندی مؤلفههای پژوهش اقدام شد. در نهایت، مبتنی بر وزن‌های حاصل برای مؤلفه‌ها و زیرمؤلفه‌های شناسایی شده، الگوی برنامه‌ریزی رشد مؤسسههای حسابرسی تدوین و ارائه شد.
یافته‌ها: بر پایۀ ماتریس آنسف، الگوی ارائه شده برای برنامه‌ریزی رشد در مؤسسههای حسابرسی، در دو بُعد بازارها/ مشتریان و خدمت/ محصول دسته‌بندی شده است. بُعد بازارها/ مشتریان مؤلفههای مشتریان، ارتباطات، رقبا، تبلیغات و خدمات را پوشش می‌دهد. بُعد محصول/ خدمت نیز مؤلفههای دانش/ یادگیری، نوآوری، صاحب‌کاران، برون‌داده/ دستاورد، بازاریابی، و موقعیت مؤسسه را شامل می‌شود. برای هر یک از مؤلفههای شناسایی شده زیرمؤلفه‌هایی نیز استخراج شده است. در بُعد بازارها/ مشتریان، درمجموع ۳۷ زیرمؤلفه و در بُعد خدمت/ محصول، در مجموع ۴۶ زیرمؤلفه شناسایی شده است. در نهایت الگوی کلی در قالب ۲ بُعد، ۱۱ مؤلفه و ۸۳ زیرمؤلفه طراحی و ارائه شده است. در بُعد بازارها/ مشتریان، مؤلفۀ خدمات در نخستین رتبه جای گرفت و از بین زیرمؤلفه‌های آن، توسعۀ جغرافیایی خدمات، رتبۀ نخست را به خود اختصاص داده است. در بُعد خدمت/ محصول هم، مؤلفۀ دانش/ یادگیری رتبۀ نخست را دارد و از بین زیرمؤلفه‌های آن، ارائۀ خدمات جدید و متنوع از طریق همکاری با نهادهای آموزشی و افزایش دانش و یادگیری در قالب کار تیمی، رتبۀ یکسانی را دارند.
نتیجه‌گیری: با تفکیک راهبردهای رشد مؤسسههای حسابرسی به ۴ بخش ماتریس آنسف، می‌توان نتیجه گرفت که در راهبرد توسعۀ بازار؛ توسعۀ جغرافیایی خدمات، ورود به بازارهای جدید و بین‌المللی و افزایش همکاری با مؤسسههای حسابرسی بزرگ‌تر، کسب دانش در مورد نیازهای جدید بازار، شبکه‌سازی و ایجاد روابط با صاحب‌کاران بالقوه؛ در راهبرد نفوذ در بازار؛ تقویت و توسعۀ روابط با صاحب‌کاران موجود و بالقوه، ارتقای کیفیت خدمات اطمینان‌بخشی، افزایش دانش و شناخت صنعت صاحب‌کاران؛ در راهبرد توسعۀ خدمات؛ توسعۀ نسل جدید خدمات و کاربرد فناوریهای نوظهور در ارائۀ خدمات و سرمایهگذاری در زیرساخت‌های فناوری؛ و در نهایت در راهبرد تنوع‌بخشی؛ ارائۀ خدمات جدید و مبتنی بر مطالعات بازار و نیازهای کشف شده، تسلط بر دانش تخصصی جدید (حسابرسی فناوری اطلاعات، مشاوره مالی بین‌المللی و حسابرسی مسئولیت‌پذیری اجتماعی) و ارائۀ خدمات غیرحسابرسی، این امکان را برای شرکای مؤسسههای حسابرسی فراهم می‌سازد تا از الگوهای ارائه شده در این پژوهش، در راستای برنامه‌ریزی رشد بهره‌مند شوند و ضمن استفاده بهینه از منابع و توانمندی‌های سازمان، دوام و مزیت رقابتی مؤسسه را ارتقا بخشند.https://acctgrev.ut.ac.ir/article_108618_557f93dfae240600e5bd4398bf203821.pdfانتشارات دانشگاه تهرانبررسیهای حسابداری و حسابرسی2645-802033320260923Audit Firm Quality Control Systems and the Performance of Audit Managersسیستم کنترل کیفیت مؤسسههای حسابرسی و عملکرد مدیران حرفۀ حسابرسی62565410862010.22059/acctgrev.2026.407579.1009198FAسامانمعظمدانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران.0009-0006-0275-3024عبدالرضامحسنیاستادیار، گروه حسابداری، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران.0000-0002-0659-1281مصطفیقاسمیاستادیار، گروه حسابداری، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران.0000-0001-6432-4184Journal Article20251216Objective
In recent years, the quality of audit managers’ professional performance, particularly in high-risk and sensitive contexts such as regulatory bodies and audit firms, has received increasing attention. Among the key factors influencing this performance is the effective design and implementation of quality control systems within audit firms. This study aims to examine the effect of audit firms' quality control systems on the performance of professional managers in this field, emphasizing the mediating role of three key variables: psychological empowerment, auditors’ attitudes toward auditing standards, and role clarity. In this study, the performance of professional audit managers was evaluated through the five dimensions of the balanced scorecard, including learning and growth, internal business processes, clients or employers, financial, and corporate ethics.
Methods
This research is applied in purpose and descriptive-survey in method. In this study, the quality control system of audit firms serves as the independent variable, the performance of professional audit managers is the dependent variable, and the variables of auditors’ psychological empowerment, auditors’ attitudes toward auditing standards, and auditors’ role clarity function as mediating variables. The statistical population includes all professional audit managers employed in the Supreme Audit Court and private-sector audit firms in Iran. Data were collected through a structured questionnaire using a Likert scale. The reliability and validity of the measurement instrument were assessed using Cronbach's alpha, composite reliability, rho_A coefficient, average variance extracted, and Heterotrait–Monotrait Ratio (HTMT). According to statistics and data obtained from the Human Resources Department of the Supreme Audit Court and the Iranian Association of Certified Public Accountants, the population of professional audit managers in the country consists of approximately 1,671 individuals. The sample size was determined based on the Morgan table, and 352 participants were selected using a non-probability cluster sampling method. The collected data were analyzed using structural equation modeling (SEM) with SmartPLS software.
Results
The findings revealed that the audit firm's quality control system has a significant direct effect on the performance of professional audit managers. Moreover, psychological empowerment and role clarity strengthen this relationship, while the mediating role of attitudes toward auditing standards was not supported. However, this variable showed a significant moderating effect on the relationship between quality control system and managerial performance, indicating its complex and multidimensional nature in auditors’ mental frameworks. Robustness tests via multi-group analysis based on gender and employment sector were also conducted. The results showed significant differences between male and female respondents in certain model paths, while no significant differences were found between public and private sector respondents.
Conclusion
The obtained findings not only reinforce the theoretical foundations of quality control models in the auditing profession but also offer practical insights for designing motivational structures, developing professional training programs, and enhancing managerial performance in audit settings.هدف: در سال‌های اخیر، کیفیت عملکرد مدیران حرفه‌ای در حوزۀ حسابرسی، به‌ویژه در محیط‌های پُرریسک و حساس مانند نهادهای نظارتی و مؤسسههای حسابرسی، بسیار در کانون توجه قرار گرفته است. یکی از عوامل کلیدی اثرگذار بر این عملکرد، نحوۀ استقرار و اجرای سیستم کنترل کیفیت در مؤسسههای حسابرسی است. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر سیستم کنترل کیفیت مؤسسههای حسابرسی بر عملکرد مدیران این حرفه انجام شده است و تأکید آن بر نقش میانجی سه متغیر مهم شامل «توانمندسازی روان‌شناختی»، «نگرش حسابرسان به استانداردهای حسابرسی» و «وضوح نقش» است. ارزیابی عملکرد مدیران حرفۀ حسابرسی در این پژوهش، از طریق پنج بُعد ارزیابی متوازن صورت گرفته است. این ابعاد عبارت‌اند از: «یادگیری و رشد»، «فرایندهای داخلی کسب‌وکار»، «مشتریان یا صاحب‌کاران»، «مالی» و «اخلاق شرکتی».
روش: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی ـ پیمایشی است. در این پژوهش سیستم کنترل کیفیت مؤسسههای حسابرسی متغیر مستقل، عملکرد مدیران حرفۀ حسابرسی متغیر وابسته و متغیرهای توانمندسازی روان‌شناختی حسابرسان، نگرش حسابرسان به استانداردهای حسابرسی و وضوح نقش حسابرسان، به‌عنوان میانجیگر ایفای نقش می‌کنند. جامعۀ آماری، کلیۀ مدیران حرفۀ حسابرسی شاغل در سازمان حسابرسی و مؤسسههای حسابرسی بخش خصوصی در ایران بود. داده‌های پژوهش از طریق پرسش‌نامه با استفاده از مقیاس لیکرت گردآوری شد. پایایی و روایی ابزار اندازه‌گیری از طریق آزمون‌های آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی، شاخص‌های rho_A، AVE و HTMT اندازه‌گیری و بررسی شد. با توجه به آمار و اطلاعات واحد منابع انسانی سازمان حسابرسی و جامعۀ حسابداران رسمی کشور، تعداد مدیران حرفۀ حسابرسی کشور، در حدود ۱۶۷۱ نفر است. اندازۀ نمونه با جدول مورگان تعیین شد. نمونه‌گیری به روش خوشه‌ای غیراحتمالی و با حجم ۳۵۲ نفر انجام گرفت. برای تحلیل داده‌ها از مدل‌سازی معادلات ساختاری و نرم‌افزار اسمارت پی‌ال‌اس استفاده شد.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که سیستم کنترل کیفیت مؤسسههای حسابرسی، بر عملکرد مدیران حرفۀ حسابرسی اثر مستقیم معناداری دارد. همچنین، دو متغیر میانجی توانمندسازی روان‌شناختی و وضوح نقش، این رابطه را تقویت می‌کند؛ در حالی که نقش میانجی نگرش به استانداردهای حسابرسی تأیید نشد. با این حال، این متغیر در نقش تعدیلگر میان رابطۀ سیستم کنترل کیفیت و عملکرد مدیران، اثر معناداری داشت که بیانگر ماهیت پیچیده و چندوجهی آن در الگوی ذهنی حسابرسان است. آزمون‌های استحکام مدل از طریق تحلیل چندگروهی، بر اساس جنسیت و محل اشتغال نیز نشان داد که تفاوت‌هایی بین مدیران حسابرسی زن و مرد در مسیرهای معنادار مدل وجود دارد؛ اما بین مدیران حسابرسی شاغل در بخش دولتی و خصوصی تفاوت معناداری مشاهده نشد.
نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش علاوه‌بر ارزش نظری، پیامدهای عملی مهمی برای مؤسسههای حسابرسی و سیاست‌گذاران دارد. نخست، تقویت سیستم‌های کنترل کیفیت با تأکید بر طراحی جامع و منسجم، موجب بهبود عملکرد مدیران حرفه‌ای می‌شود. دوم، توانمندسازی روان‌شناختی حسابرسان از طریق افزایش حس کنترل، خودکارآمدی و استقلال شغلی، در ارتقای عملکرد نقش مؤثری دارد. سوم، شفاف‌سازی نقش‌ها و کاهش ابهام شغلی، رضایت و کارایی را افزایش می‌دهد. چهارم، تقویت نگرش مثبت به استانداردهای حسابرسی از طریق آموزش و فرهنگ‌سازی، اثربخشی کنترل کیفیت را افزایش می‌دهد. پنجم، با توجه به تفاوت‌های جنسیتی، باید سیاست‌های منابع انسانی متناسب با ویژگی‌های کارکنان تدوین شود. در نهایت، این یافته‌ها می‌تواند به تدوین چارچوب‌های مناسب برای ارتقای کیفیت خدمات حسابرسی کمک کند.https://acctgrev.ut.ac.ir/article_108620_5c2c0f485bb1c89777b3678ad5bb458f.pdfانتشارات دانشگاه تهرانبررسیهای حسابداری و حسابرسی2645-802033320260923An Investigation of the Challenges and Solutions for Improving the Utilization of Emerging Technologies in the Auditing Professionبررسی چالشها و راه‌کارهای ارتقای بهرهگیری از فناوریهای نوین در حرفۀ حسابرسی65568310873110.22059/acctgrev.2026.414835.1009268FAشهنازمشایخدانشیار، گروه حسابداری، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران.0000-0002-3723-4295آزادهمداحیاستادیار، گروه حسابداری، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران.0000-0002-7550-4225رویاگل افشاندانشجوی دکتری، گروه حسابداری، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران.0009-0007-2752-4049Journal Article20260520ObjectiveThis study aims to identify the challenges associated with the adoption of emerging technologies in Iran’s auditing profession and to propose solutions for facilitating their effective implementation. It seeks to provide a context-specific, experience-based perspective by examining experts’ views on the barriers and enabling factors that shape technological transformation in the auditing profession.MethodsThis interpretive study adopts an inductive approach and a cross-sectional time horizon, using a qualitative research design based on thematic analysis from a strategic perspective. Data were collected through three focus group sessions conducted in 2025 with audit firm partners and managers, representatives of the Audit Organization, university professors, industry experts, and members of the Information Technology Audit Scientific Association. Participants were selected using purposive sampling. The sessions were transcribed verbatim, and the data were analyzed using the six-step thematic analysis approach.ResultsThe findings revealed that the challenges of technology adoption in auditing can be categorized into four main clusters. First, in the human capital dimension, the major challenges include a shortage of integrated audit and IT competencies, the absence of mandatory educational pathways, and insufficient educational resources and references. Second, in the data and information dimension, challenges include limited access to structured data, heterogeneity among corporate information systems, legal and security concerns regarding data exchange, the lack of standards and regulations for information access and security assurance, and regulators’ emphasis on maintaining physical and paper-based audit files. Third, at the infrastructure level, inadequate server and network capacity was identified as a key obstacle. Fourth, in the software dimension, reliance on inappropriate imported software, economic uncertainty for small and medium-sized audit firms, and sanctions and barriers to knowledge transfer were recognized as major constraints. To address these challenges, an actionable solution package was developed, including the design of layered educational pathways for data-driven skills and specialized certifications; the establishment of dual-specialty teams and facilitation of the recruitment of IT specialists in audit firms; the incorporation of technology adoption incentives into audit firm rankings; the development and updating of relevant standards; the revision of regulations concerning electronic documentation, with an emphasis on security and authenticity; the updating of quality control methods and review questionnaires based on new standards and IT risks; requiring companies to provide independent auditors with information and database access; the standardization of data extraction requirements across information systems; the development of domestic software solutions; the improvement of firms’ minimum technological infrastructure; ensuring integration between audit software and financial systems; and the design of a comprehensive digital transformation roadmap for the auditing profession.ConclusionThe study concludes that successful technology-driven transformation in auditing requires the integrated strengthening of four key components: human capacity development, data standardization, operational infrastructure, and software advancement. The proposed framework can support the development of indigenous policies, regulatory guidelines, and data-driven educational programs for Iran’s auditing profession and sustainable future technological development initiatives.هدف: هدف این پژوهش، شناسایی چالش‌های بهرهگیری از فناوریهای نوین در حرفۀ حسابرسی ایران و تبیین مجموعه‌ای از راه‌کارها برای ارتقای به‌کارگیری این فناوری‌هاست. در این پژوهش تلاش می‌شود تا تصویری بومی و مبتنی بر تجربه‌های خبرگان از موانع و پیشران‌های تحول فناورانه در حرفۀ حسابرسی ارائه شود.روش: پژوهش حاضر از نظر فلسفه تفسیری و از نظر رویکرد استقرایی است. از نظر افق زمانی مقطعی، از نظر رویکرد اجرا کیفی و از نظر استراتژی پژوهش، مبتنی بر تحلیل مضمون است. داده‌های پژوهش از طریق برگزاری سه نشست گروه کانونی با شرکا و مدیران مؤسسههای حسابرسی، سازمان حسابرسی، اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها، صاحب‌نظران حوزه حسابرسی و اعضای انجمن علمی حسابرسی فناوری اطلاعات در سال ۱۴۰۴ گردآوری شد. انتخاب مشارکت‌کنندگان به روش نمونه‌گیری هدفمند انجام گرفت. متن جلسات به‌صورت واژه‌به‌واژه پیاده‌سازی و با استفاده از روش تحلیل مضمون شش‌مرحله‌ای مورد بازکاوی قرار گرفت.یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان داد که چالش‌های اصلی، در چهار خوشۀ اصلی طبقه‌بندی می‌شوند. نخست، در حوزۀ سرمایۀ انسانی، کمبود مهارت‌های ترکیبی حسابرسی – فناوری اطلاعات، نبود مسیر آموزشی الزام‌آور و فقدان منابع و مراجع آموزشی مناسب، از مهم‌ترین چالشها هستند. دوم، در حوزۀ داده و اطلاعات، دسترسی دشوار به داده‌های ساختاریافته، ناهمگونی سامانه‌های اطلاعاتی شرکت‌ها، نگرانی‌های حقوقی و امنیتی در تبادل داده، فقدان استانداردها و مقررات مشخص برای دسترسی به اطلاعات و اطمینان از امنیت داده‌ها، همچنین تأکید نهادهای نظارتی بر نگهداری پرونده‌های حسابرسی فیزیکی و کاغذی، از موانع اساسی به‌شمار می‌روند. سوم، در لایه زیرساخت، نبود زیرساخت‌های لازم و ظرفیت ناکافی سرورها و شبکه‌ها و چهارم، در حوزۀ نرم‌افزار، وابستگی به نرم‌افزارهای وارداتی نامتناسب، ابهام اقتصادی برای مؤسسههای کوچک و متوسط، همچنین تحریم‌ها و محدودیت‌های انتقال دانش، از موانع اصلی جذب و به‌کارگیری فناوری محسوب می‌شوند. در مواجهه با این چالشها، مجموعه‌ای از راه‌کارهای اجرایی استخراج شد. مهم‌ترین این راه‌کارها شامل طراحی مسیر آموزشی لایه‌ای برای توسعۀ مهارت‌های داده‌محور و تعریف گواهی‌نامه‌های تخصصی، تشکیل تیم‌های دوتخصصی در پروژه‌های حسابرسی، اصلاح ضوابط به‌منظور تسهیل جذب متخصصان فناوری اطلاعات در مؤسسههای حسابرسی و فراهم‌کردن زمینه همکاری آنان در قالب شریک، در نظر گرفتن امتیازات تشویقی فناوری اطلاعات در رتبه‌بندی مؤسسههای حسابرسی، به‌روزرسانی و تدوین استانداردهای موردنیاز، اصلاح ضوابط و رفع چالش‌های پذیرش مستندات الکترونیکی با تأکید بر الزامات امنیت و اعتبار مستندات، به‌روزرسانی شیوه‌های کنترل کیفیت و اصلاح پرسش‌نامه‌های کنترل کیفیت و کنترل وضعیت متناسب با استانداردهای به‌روزشده و ریسک‌ها و الزامات فناوری اطلاعات است. همچنین، الزام شرکت‌ها به ارائه اطلاعات و فراهم‌کردن دسترسی حسابرس مستقل به پایگاه‌های داده شرکت، استانداردسازی اطلاعات برای استخراج داده از سیستم‌های اطلاعاتی مختلف، تعیین حداقل الزامات و شرایط سیستم‌های اطلاعاتی شرکت‌ها، استفاده از سازوکارهای تشویقی نظیر اعمال امتیاز فناوری در رتبه‌بندی شفافیت شرکت‌ها یا سایر رتبه‌بندی‌ها، توسعه تدریجی نرم‌افزارهای بومی، ارتقای زیرساخت حداقلی مؤسسه‌ها، ایجاد قابلیت اتصال نرم‌افزارهای حسابرسی به سامانه‌های مالی داخلی و تدوین و اجرای نقشه راه جامع تحول دیجیتال در حرفۀ حسابرسی، از دیگر راه‌کارهای پیشنهادی پژوهش است.نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که گذار فناوری‌محور در حرفۀ حسابرسی، زمانی موفق خواهد بود که چهار مؤلفه توانمندسازی سرمایۀ انسانی، استانداردسازی داده‌ها، تقویت زیرساخت‌های عملیاتی و توسعه نرم‌افزارهای موردنیاز، به‌صورت یکپارچه مورد توجه و تقویت قرار گیرند. این چارچوب می‌تواند مبنایی برای تدوین سیاست‌های بومی، رهنمودهای نهادهای ناظر و برنامه‌های آموزشی داده‌محور در حرفۀ حسابرسی ایران باشد.https://acctgrev.ut.ac.ir/article_108731_e455bf3e1647b906fc4e86f5e48b7206.pdf