انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 33 1 2026 01 21 Climate-Related Sustainability Reporting in Iran’s Steel Industry: An Economic and Environmental Approach بررسی مؤلفه‌های گزارشگری پایداری صنعت فولاد در زمینه تغییرات اقلیمی در ایران با رویکرد اقتصادی و زیست‌محیطی 1 23 105650 10.22059/acctgrev.2025.387157.1009056 FA سید شهریار بوذرجمهری دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، دانشکدۀ حسابداری، دانشگاه تهران، ارس، ایران. 0009-0000-1741-4603 ساسان مهرانی استاد، گروه حسابداری، دانشکدۀ حسابداری و علوم مالی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. سعید همایون دانشیار، دکتری حسابداری، دانشگاه گاوله، سوئد. Journal Article 2025 02 14 Objective Climate change is recognized as one of the most critical global challenges, exerting extensive impacts on various aspects of human life, including ecosystems, natural resources, economies, and industrial operations. It can lead to unpredictable alterations in weather conditions, directly affecting production costs, supply chains, macroeconomic policies, and ultimately organizational sustainability. Organizations, especially those operating in resource-dependent and energy-intensive industries, are particularly vulnerable and must adopt strategies to reduce their susceptibility. Accordingly, the primary aim of this study is to identify and prioritize economic and environmental factors related to climate change and to examine their effects on organizational performance and resilience. The steel industry was selected as a case study due to its high energy consumption, greenhouse gas emissions, and strong reliance on natural resources, providing a clear context for assessing these challenges. Methods This research employed the Analytic Hierarchy Process (AHP), one of the most recognized multi-criteria decision-making methods, which allows for systematic and scientific evaluation of the relative importance of various factors. The study population consisted of 20 experts from the steel industry, selected for their deep familiarity with economic and environmental issues in the sector. Data were collected using a structured questionnaire developed around key economic and environmental indicators. The collected data were analyzed with Expert Choice software, and the final weight of each factor was determined through pairwise comparisons. This approach not only quantified expert judgments but also facilitated a precise comparison between economic and environmental factors. Results The results indicated that, within the economic dimension, business dependency (22.9%) was the most influential factor. This highlights that the higher an organization’s dependence on natural resources and climate-sensitive processes, the greater its vulnerability to climate-related disruptions. Organizations unable to adapt to changing conditions may face rising operational costs, reduced productivity, or even closure. Following this, resource loss reduction (14.5%) and appropriate investment (13.6%) were identified as key priorities. Resource loss reduction emphasizes the importance of improving energy and raw material efficiency to lower costs and enhance productivity. Moreover, investment in innovative and sustainable technologies—particularly renewable energy and green innovation—was recognized as a critical strategy for enhancing organizational competitiveness. In the environmental dimension, loss of non-renewable water resources and modification of equipment and processes emerged as the most significant factors. These findings underscore the need for organizations to manage water resources efficiently, optimize industrial processes, and employ advanced technologies to reduce pollution and energy consumption. Conclusion The study’s findings suggest that organizations must adopt an integrated approach, simultaneously addressing economic and environmental dimensions, to effectively cope with climate change. Such a strategy enhances organizational resilience against climate-related threats. Recommended measures include reducing natural resource consumption, improving energy efficiency, investing in research and development of sustainable technologies, implementing incentive policies to reduce greenhouse gas emissions, and utilizing advanced technologies for waste management and pollution control. These insights provide valuable guidance for industry managers and policymakers in designing strategic plans and macro-level policies. Furthermore, the present study can serve as a foundation for future research aimed at developing comprehensive and innovative models for climate change management. هدف: تغییرات اقلیمی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های جهانی، بر ابعاد مختلف حیات بشر، از جمله اکوسیستم‌ها، منابع طبیعی، اقتصاد و فعالیت‌های صنعتی، آثار گسترده‌ای دارد. این پدیده می‌تواند موجب بروز تغییرات پیش‌بینی‌نشده در شرایط جوّی شود و به‌طور مستقیم بر هزینه‌های تولید، زنجیرۀ تأمین، سیاست‌گذاری‌های کلان و در نهایت، بر پایداری سازمان‌ها اثر بگذارد. سازمان‌ها، به‌ویژه در صنایع وابسته به منابع طبیعی و انرژی‌بر، بیش از دیگر بخش‌ها در معرض این تغییرات قرار دارند و ناگزیر باید استراتژی‌هایی برای کاهش آسیب‌پذیری خود تدوین کنند. بر این اساس، هدف اصلی پژوهش حاضر، شناسایی و اولویت‌بندی مؤلفه‌های اقتصادی و زیست‌محیطی مرتبط با تغییرات اقلیمی و بررسی تأثیر آن‌ها بر عملکرد و تاب‌آوری سازمان‌ها بوده است. صنعت فولاد، به‌دلیل مصرف بالای انرژی، انتشار گازهای گلخانه‌ای و وابستگی شدید به منابع طبیعی، به‌عنوان مطالعه موردی انتخاب شد تا تصویری دقیق‌تر از این چالش‌ها ارائه شود. روش: این پژوهش از روش تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) بهره گرفته است که یکی از روش‌های معتبر و پرکاربرد تصمیم‌گیری چندمعیاره محسوب می‌شود. AHP این امکان را فراهم می‌سازد که با استفاده از مقایسه‌های زوجی، اهمیت نسبی هر مؤلفه در میان مجموعه‌ای از معیارهای مختلف، به‌صورت علمی و نظام‌مند تعیین شود. جامعۀ آماری پژوهش، ۲۰ نفر از متخصصان و خبرگان صنعت فولاد بود که به‌دلیل آشنایی عمیق با مسائل زیست‌محیطی و اقتصادی این صنعت انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسش‌نامه‌ای ساختاریافته بود که بر اساس شاخص‌های اقتصادی و زیست‌محیطی تدوین شد. داده‌های به‌دست‌آمده پس از گردآوری، در نرم‌افزار اکسپرت‌چویس وارد و وزن نهایی هر مؤلفه از طریق محاسبات AHP مشخص شد. این رویکرد علاوه‌بر کمی‌سازی قضاوت‌های خبرگان، امکان مقایسه دقیق بین عوامل اقتصادی و زیست‌محیطی را فراهم آورد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که در بُعد اقتصادی، وابستگی کسب‌وکار با وزن 9/22 درصد مهم‌ترین عامل تأثیرگذار است. این شاخص بیانگر آن است که هرچه میزان وابستگی یک سازمان به منابع طبیعی و فرایندهای حساس به تغییرات اقلیمی بیشتر باشد، آسیب‌پذیری آن نیز در برابر اختلال‌های ناشی از تغییرات اقلیمی افزایش می‌یابد. سازمان‌هایی که نتوانند خود را با شرایط جدید وفق دهند، در معرض افزایش هزینه‌های عملیاتی، کاهش بهره‌وری و حتی تعطیلی قرار می‌گیرند. پس از آن، کاهش اتلاف منابع (5/14 درصد) و سرمایه‌گذاری مناسب (6/13 درصد) به‌ترتیب در اولویت‌های بعدی قرار گرفتند. کاهش اتلاف منابع بیانگر ضرورت افزایش بهره‌وری انرژی و مواد اولیه است که می‌تواند هزینه‌ها را کاهش و بازدهی را ارتقا دهد. همچنین، سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین و پایدار، به‌ویژه در زمینه انرژی‌های تجدیدپذیر و نوآوری‌های سبز، به‌عنوان راهبردی کلیدی برای افزایش توان رقابتی سازمان‌ها شناخته شد. در بُعد زیست‌محیطی نیز، دو مؤلفۀ از دست دادن منابع تجدیدناپذیر آب و اصلاح تجهیزات و فرایندها اهمیت ویژه‌ای داشتند. این نتایج نشان‌دهندۀ ضرورت تمرکز سازمان‌ها بر مدیریت منابع آبی، بهینه‌سازی فرایندهای صنعتی و به‌کارگیری فناوری‌های جدید برای کاهش آلودگی و مصرف انرژی است. نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که سازمان‌ها برای مقابلۀ مؤثر با تغییرات اقلیمی باید به ابعاد اقتصادی و زیست‌محیطی نگاه تلفیقی و هم‌زمان داشته باشند. تنها در چنین وضعیتی است که می‌توان تاب‌آوری سازمان‌ها را در برابر تهدیدهای ناشی از تغییرات اقلیمی افزایش داد. راه‌کارهای پیشنهادی، شامل کاهش مصرف منابع طبیعی، ارتقای بهره‌وری انرژی، سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعۀ فناوری‌های پایدار، اجرای سیاست‌های حمایتی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و استفاده از فناوری‌های نوین در مدیریت پسماند و کنترل آلایندگی است. این نتایج می‌تواند برای مدیران صنایع و سیاست‌گذاران، به‌عنوان مبنای تدوین برنامه‌های راهبردی و سیاست‌های کلان استفاده شود. همچنین، پژوهش حاضر می‌تواند آغازی برای تحقیقات آینده در زمینۀ توسعۀ مدل‌های جامع و نوآورانه مدیریت تغییرات اقلیمی به کار گرفته شود.

https://acctgrev.ut.ac.ir/article_105650_b97f96001a1f5bb4c636cbbe934e82dc.pdf

انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 33 1 2026 01 21 Proprietary Information Leakage and Accounting Information Transparency: The Moderating Role of Intellectual Property Rights Protection نشت اطلاعات اختصاصی و شفافیت اطلاعات حسابداری: تأثیر نقش تعدیلگری حمایت از حقوق مالکیت معنوی 24 51 105652 10.22059/acctgrev.2025.401146.1009147 FA شادی حسن زاده استادیار، گروه حسابداری، دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. خدیجه اسلامی استادیار، گروه حسابداری، واحد بندرگز، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرگز، ایران. 0000-0002-6232-5252 مانا فراهی دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد بندرگز، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرگز، ایران. Journal Article 2025 09 06 Objective Accounting information transparency-one of the fundamental pillars of corporate governance-plays a crucial role in enhancing investor confidence, improving capital market efficiency, and strengthening the overall economic system. Transparency in financial reporting refers to the provision of reliable, comprehensive, timely, and understandable information that allows stakeholders to accurately assess a firm’s performance and risks, thereby supporting informed decision-making. In recent years, the expansion of economic activities and growing global competition have intensified the challenge of confidential and proprietary information leakage, particularly in the area of research and development (R&D). Such leakage can undermine firms’ competitive advantage, cause the loss of strategic opportunities, and reduce managers’ motivation for voluntary and transparent disclosure. This study examines the impact of R&D information leakage on accounting transparency and explores whether intellectual property (IP) protection moderates this relationship. The issue is especially relevant in the context of the Iranian economy, where international sanctions, weak enforcement mechanisms, and institutional inefficiencies limit the protection of intellectual property rights. The research draws on transaction cost theory, agency theory, and conditional conservatism. From a transaction cost perspective, the leakage of confidential information represents an additional cost that may lead managers to reduce disclosure and transparency. Similarly, agency theory suggests that weak corporate governance exacerbates conflicts of interest between managers and shareholders, further diminishing transparency in financial reporting. Methods The study analyzed data from 107 firms listed on the Tehran Stock Exchange between 2012 and 2022. Firms were selected based on criteria such as continuous operations, fiscal years ending in March, and exclusion from investment or financial intermediation industries. Data were collected from audited financial statements and the World Intellectual Property Organization (WIPO) indicators of intellectual property protection. Accounting information transparency was measured using a composite index based on aggressive earnings management and earnings smoothing. R&D information leakage was estimated through the Cobb–Douglas production function. The Ginarte-Park index was used as a proxy for intellectual property protection. Control variables included return on assets, financial leverage, asset growth, board independence, firm size, and industry concentration. Data analysis was conducted using linear and multivariate regression models in EViews 11. Results The results show that R&D information leakage has a significant negative effect on financial reporting transparency. The estimated coefficients indicate that transparency declines substantially as information leakage increases. This finding aligns with prior international research, which suggests that firms tend to reduce disclosure when the risk of proprietary knowledge transfer to competitors is high. However, the moderating role of intellectual property protection was not supported. Despite the existence of IP protection laws, weak enforcement and monitoring mechanisms in Iran appear to limit their effectiveness in enhancing disclosure transparency. Conclusion The findings highlight that legal frameworks alone are insufficient-effective enforcement and institutional efficiency are essential to mitigating the adverse effects of information leakage. R&D information leakage poses a serious threat to accounting transparency among Iranian firms. Without strong IP protections, both managers and investors face heightened risks due to lower-quality financial information. Therefore, strengthening regulatory institutions, improving enforcement mechanisms, and promoting a strong culture of corporate governance are critical policy priorities. Firms should also adopt internal strategies such as improving control systems and using advanced data protection technologies to prevent confidential information leakage. Future research could examine proprietary information leakage in other areas such as production, marketing, and information technology, while considering broader institutional and environmental factors. Overall, this study provides empirical evidence that R&D information leakage undermines not only firm competitiveness but also the quality of financial reporting. Ignoring this issue could erode investor trust and weaken capital market integrity. هدف: شفافیت اطلاعات حسابداری، به‌عنوان یکی از ارکان اساسی نظام حاکمیت شرکتی، در افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران، بهبود کارایی بازارهای مالی و ارتقای کارکرد نظام اقتصادی نقشی کلیدی دارد. شفافیت در گزارشگری مالی، به‌معنای ارائۀ اطلاعات قابل اتکا، جامع، به‌موقع و فهمیدنی است که امکان ارزیابی دقیق عملکرد و ریسک‌های واحدهای تجاری را فراهم می‌کند و زمینه را برای اتخاذ تصمیم‌های صحیح توسط ذی‌نفعان مهیا می‌سازد. در سال‌های اخیر و همگام با گسترش فعالیت‌های اقتصادی و پیچیده‌تر شدن فضای رقابت جهانی، مسئلۀ نشت اطلاعات محرمانه و اختصاصی، به‌ویژه در حوزۀ تحقیق‌وتوسعه، به یکی از چالش‌های جدی در فرایند گزارشگری مالی بدل شده است. نشت این نوع اطلاعات، می‌تواند مزیت رقابتی شرکت‌ها را تضعیف کند، موجب از دست رفتن موقعیت‌های راهبردی شود و انگیزۀ مدیران را برای افشای داوطلبانه و شفاف اطلاعات کاهش دهد. در این میان، بررسی اثر نشت اطلاعات تحقیق‌وتوسعه بر شفافیت حسابداری و تحلیل نقش احتمالی حمایت از مالکیت معنوی در تعدیل این رابطه، ضرورتی علمی و عملی دارد؛ به‌ویژه در محیط اقتصادی ایران که با محدودیت‌هایی همچون تحریم‌های بین‌المللی، ضعف در سازوکارهای اجرایی و ناکارآمدی نهادی در حمایت از حقوق مالکیت فکری مواجه است. این پژوهش در چارچوب نظریه‌های هزینۀ مبادله، نمایندگی و محافظه‌کاری شرطی اجرا شده است. بر اساس نظریۀ هزینۀ مبادله، نشت اطلاعات محرمانه به‌منزلۀ نوعی هزینۀ اضافی برای شرکت‌ها محسوب می‌شود که می‌تواند مدیران را به کاهش سطح افشا و شفافیت سوق دهد. همچنین از منظر نظریۀ نمایندگی، تضاد منافع میان مدیران و سهام‌داران در شرایط ضعف حاکمیت شرکتی تشدید می‌شود و این امر کاهش شفافیت اطلاعاتی را محتمل‌تر می‌سازد. روش: در این پژوهش از داده‌های ۱۰۷ شرکت پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، طی سال‌های ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۱ استفاده شد. این شرکت‌ها بر اساس معیارهای خاصی از جمله ثبات فعالیت در دورۀ بررسی، انطباق سال مالی با پایان اسفندماه وعدم تعلق به گروه‌های سرمایه‌گذاری یا واسطه‌گری مالی انتخاب شدند. داده‌های مورد نیاز از صورت‌های مالی حسابرسی‌شده و شاخص‌های مربوط به حمایت از مالکیت معنوی که توسط سازمان جهانی مالکیت فکری منتشر می‌شود، گردآوری شد. در این پژوهش، شفافیت اطلاعات حسابداری، از طریق ترکیب دو شاخص سود متهورانه و هموارسازی سود سنجیده شد و نشت اطلاعات تحقیق‌وتوسعه نیز با استفاده از تابع تولید کاب ـ داگلاس اندازه‌گیری شد. شاخص ژینارته و پارک نیز به‌منزلۀ معیار حمایت از مالکیت معنوی در نظر گرفته شد و سایر متغیرهای کنترلی همچون بازده دارایی‌ها، اهرم مالی، نرخ رشد دارایی‌ها، استقلال هیئت‌مدیره، اندازۀ شرکت و تمرکز صنعت لحاظ شدند. تحلیل داده‌ها با استفاده از رگرسیون خطی و چندمتغیره در نرم‌افزار ایویوز ۱۱ انجام گرفت. یافته‏ها: نتایج به‌روشنی نشان داد که نشت اطلاعات تحقیق‌وتوسعه، بر شفافیت گزارشگری مالی اثری منفی و معنادار دارد؛ به‌گونه‌ای که ضریب برآوردشده، بیانگر کاهش ملموس شفافیت در اثر افزایش نشت اطلاعات است. این یافته هم‌سو با نتایج پژوهش‌های بین‌المللی است که نشان دادند شرکت‌ها در صورت افزایش خطر انتقال اطلاعات محرمانه به رقبا، به افشای شفاف اطلاعات تمایل کمتری دارند. از سوی دیگر، نقش تعدیل‌کنندۀ حمایت از مالکیت معنوی در این رابطه تأیید نشد و مشخص شد که حتی با وجود قوانین حمایت از حقوق مالکیت فکری، ضعف نظام اجرایی و نظارتی در ایران مانع تأثیرگذاری این قوانین بر بهبود شفافیت اطلاعاتی می‌شود. نتیجه‌گیری: این یافته‌ها بیانگر آن است که وجود چارچوب‌های قانونی کافی نیست و کارآمدی و ضمانت اجرای قوانین در کاهش پیامدهای منفی نشت اطلاعات نقشی اساسی دارد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که نشت اطلاعات تحقیق‌وتوسعه، یکی از عوامل تهدیدکنندۀ مهم برای شفافیت اطلاعات حسابداری در شرکت‌های ایرانی است و در شرایطی که حمایت قانونی از مالکیت معنوی ضعیف و ناکارآمد است، مدیران و سرمایه‌گذاران هر دو در معرض ریسک کاهش کیفیت اطلاعات مالی قرار می‌گیرند. بر این اساس، تقویت نهادهای نظارتی، افزایش ضمانت‌های اجرایی قوانین و ارتقای فرهنگ حاکمیت شرکتی، از مهم‌ترین اقداماتی است که سیاست‌گذاران باید مدنظر قرار دهند. از سوی دیگر، مدیران شرکت‌ها نیز باید با به‌کارگیری راه‌کارهای داخلی همچون ایجاد سازوکارهای کنترل داخلی قوی‌تر و استفاده از ابزارهای نوین حفاظت از داده‌ها، ریسک نشت اطلاعات محرمانه را کاهش دهند. همچنین پژوهش‌های آینده می‌توانند به بررسی ابعاد دیگر نشت اطلاعات اختصاصی در حوزه‌هایی همچون تولید، بازاریابی و فناوری اطلاعات بپردازند و به نقش سایر متغیرهای نهادی و محیطی را در این رابطه توجه کنند. به‌طور کلی، این مطالعه با ارائۀ شواهدی تجربی، نشان داد که نشت اطلاعات تحقیق‌وتوسعه، نه‌تنها از جنبۀ رقابت‌پذیری شرکت‌ها، بلکه از دیدگاه کیفیت گزارشگری مالی نیز اهمیت دارد و بی‌توجهی به آن، می‌تواند به کاهش اعتماد سرمایه‌گذاران و تضعیف بازار سرمایه منجر شود.

https://acctgrev.ut.ac.ir/article_105652_4687986756556f0d7d6bd3cb36a79635.pdf

انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 33 1 2026 01 21 The Impact of Inventory Stickiness on Bankruptcy Risk: Moderating Effects of Financial Constraints and Environmental Dynamism چسبندگی موجودی و ریسک ورشکستگی با نقش تعدیلی محدودیت‌‌‌های مالی و پویایی محیطی 52 86 105653 10.22059/acctgrev.2025.397530.1009125 FA محمد جواد زارع بهنمیری دانشیار، گروه حسابداری، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه قم، قم، ایران. رضا رومیانی کار دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه حسابداری، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه قم، قم، ایران. Journal Article 2025 06 24 Objective The purpose of this study is to provide empirical evidence on the stickiness of material and finished goods inventories in Iranian manufacturing firms during periods of revenue decline and to examine the effect of inventory stickiness on firms’ bankruptcy risk. Additionally, the study examines the moderating effects of financial constraints and environmental dynamism on the relationship between inventory stickiness and bankruptcy risk. Inventory stickiness can be a double-edged sword. On the one hand, holding excess inventory enables companies to better manage supply chain disruptions and problems; as a result, the confidence of businesses and firms increases, and companies become more self-sufficient. Excess inventory is also effective in maintaining production speed and stability in production and increases the probability and chance of survival of companies. On the other hand, inventory stickiness means high costs of maintaining excess inventory, which can lead to company failure. As a result of these costs, it is not far-fetched to expect a decrease in the profitability of companies. Therefore, the results of this research can help managers make optimal decisions in the field of inventory management in different environmental and financial conditions. Methods To test the research hypotheses, two samples were utilized. Initially, a sample comprising 388 firms (3,953 firm-years) was used to identify the presence of inventory stickiness. Subsequently, after applying specific filters—such as periods of declining sales revenue and firms facing bankruptcy risk—a refined sample of 288firms (670 firm-years) remained, which was used to test the main hypotheses. The statistical population consisted of manufacturing firms listed on the Tehran Stock Exchange and the Iranian over-the-counter (OTC) market from 2011 to 2023. Statistical analyses were conducted using Stata econometrics software and Microsoft Excel. Results The results confirm the presence of inventory stickiness among Iranian manufacturing firms. Furthermore, a U-shaped relationship between inventory stickiness and bankruptcy risk was identified, with the turning point occurring at a stickiness level of 2.388. The analysis also revealed that financial constraints positively moderate this U-shaped relationship, intensifying its effect, while environmental dynamism negatively moderates it, thereby weakening the relationship. Conclusion This study aimed to investigate the effect of inventory stickiness on bankruptcy risk in Iranian manufacturing firms. The effect of two variables, financial constraints and environmental dynamics, on this relationship was also examined as moderating variables. The results showed that there exists a nonlinear, U-shaped relationship between inventory stickiness and bankruptcy risk. This relationship suggests that maintaining inventory during periods of declining revenue can reduce bankruptcy risk up to a certain optimal level. However, deviation from this turning point increases the risk. The moderating effect of financial constraints indicates that the impact of inventory stickiness on bankruptcy risk is stronger in firms facing financial limitations. Also, maintaining higher inventory levels may serve as an effective strategy for sustaining production and operational continuity in dynamic environments. هدف: هدف از این پژوهش، ارائۀ شواهد تجربی از چسبنده‌بودن موجودی مواد و کالا در شرکت‌های تولیدی ایرانی در دوره‌های کاهش درآمدی و بررسی تأثیر چسبندگی موجودی بر ریسک ورشکستگی شرکت‌هاست. همچنین، این مطالعه به تحلیل نقش تعدیلگری محدودیت‌های مالی و پویایی محیطی بر رابطۀ بین چسبندگی موجودی و ریسک ورشکستگی می‌پردازد. چسبندگی موجودی می‌تواند شمشیری دولبه باشد. از یک طرف نگهداری موجودی اضافی این امکان را به شرکت‌ها می‌دهد تا توانایی مقابله با اختلالات و مشکلات زنجیرۀ تأمین را داشته باشند، در نتیجه اعتماد بنگاه‌ها و شرکت‌ها به خودشان افزایش می‌یابد و به‌نوعی شرکت‌ها خودکفا و متکی به خود خواهند شد. همچنین، موجودی اضافی، در حفظ سرعت تولید و ثبات در تولید اثرگذار است و احتمال بقای شرکت‌ها را افزایش می‌دهد. از طرف دیگر، چسبندگی موجودی، به‌معنای هزینه‌های بالای نگهداری موجودی اضافی است که می‌تواند به شکست شرکت‌ها منجر شود و در نتیجۀ این هزینه‌ها، کاهش سودآوری شرکت‌ها دور از انتظار نیست. بنابراین نتایج این تحقیق می‌تواند به مدیران در اتخاذ تصمیمات بهینه در حوزۀ مدیریت موجودی در شرایط متفاوت محیطی و مالی کمک کند. روش: برای آزمون فرضیه‌های این پژوهش، دو نمونۀ جداگانه در نظر گرفته شد. ابتدا از نمونه‌ای شامل ۳۸۸ شرکت (۳۹۵۳ سال ـ شرکت)، برای بررسی وجود چسبندگی موجودی در شرکت‌های تولیدی ایرانی استفاده شد. سپس با اعمال محدودیت‌هایی همچون شرط دوره‌های کاهش درآمد فروش و شرکت‌های دارای ریسک ورشکستگی، نمونه‌ای شامل ۲۸۸ شرکت (۶۷۰ سال ـ شرکت) باقی ماند که برای آزمون فرضیه‌های اصلی این پژوهش استفاده شد. جامعۀ آماری این پژوهش، شرکت‌های تولیدی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران، در بازۀ زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ بود. برای تجزیه‌وتحلیل‌های آماری، از نرم‌افزار اکسل و نرم‌افزار اقتصادسنجی استاتا استفاده شد. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که در شرکت‌های تولیدی ایرانی، چسبندگی موجودی وجود دارد، ضمن آنکه چسبندگی موجودی با ریسک ورشکستگی، رابطۀ U شکلی دارد. نقطۀ عطف این رابطه، در مقدار چسبندگی موجودی برابر با 388/2 رخ می‌دهد. همچنین، بررسی اثرهای متغیرهای تعدیلگر محدودیت‌های مالی و پویایی محیطی نشان داد که محدودیت‌هایی مالی این رابطه U شکل را به‌صورت مثبت تعدیل می‌کند و موجب تشدید آن می‌شود؛ درحالی که پویایی محیطی این رابطه U شکل را به‌صورت منفی تعدیل می‌کند و موجب تضعیف آن می‌شود. نتیجه‌گیری: این پژوهش با هدف بررسی تأثیر چسبندگی موجودی بر ریسک ورشکستگی در شرکت‌های تولیدی ایرانی صورت گرفت. همچنین تأثیر دو متغیر محدودیت‌های مالی و پویایی محیطی بر این رابطه، به‌عنوان متغیرهای تعدیلگر بررسی شد. نتایج نشان داد که بین چسبندگی موجودی و ریسک ورشکستگی رابطه‌ای وجود دارد که خطی نیست و U شکل است. این رابطه نشان می‌دهد که نگهداری موجودی در دوره‌های کاهش درآمدی تا یک حدی برای شرکت مفید است و ریسک ورشکستگی را کاهش می‌دهد؛ اما با فاصله گرفتن از این نقطۀ عطف و بهینه، ریسک ورشکستگی افزایش می‌یابد. نقش تعدیل‌کنندگی محدودیت‌های مالی نشان داد که اثر چسبندگی موجودی بر ریسک ورشکستگی، برای شرکت‌هایی که محدودیت مالی دارند، قوی‌تر از شرکت‌هایی است که محدودیت مالی ندارند؛ در حالی نگهداری موجودی اضافی، روشی مؤثر برای حفظ تولید و تداوم فعالیت در یک محیط پویا خواهد بود.

https://acctgrev.ut.ac.ir/article_105653_b2530d225f44f9bf159ca0aab18d89ec.pdf

انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 33 1 2026 01 21 Identifying and Prioritizing Determinants of Accountants’ Professional Identity in the Digitalization Era: An Interpretive Structural Modeling Approach شناسایی و اولویت‌بندی مؤلفه‌‏های مؤثر بر هویت حرفه‌ای حسابداران در صورت دیجیتالی‌‏شدن حرفه با استفاده از رویکرد مدل‌سازی ساختاری تفسیری 87 127 105656 10.22059/acctgrev.2025.392702.1009091 FA محمد سالاری ابرقوئی دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران. نسیم شاه مرادی استادیار، گروه حسابداری، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران. اکرم تفتیان دانشیار، گروه حسابداری، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران. Journal Article 2025 03 29 Objective The objective of this study is to identify the components and indicators that define accountants’ professional identity and to explore the impact of digitalization on the accounting profession. To this end, a comprehensive review of the international scientific literature was conducted. The study also assesses the compatibility of these indicators with the local conditions of the country and its accounting community, culminating in their prioritization. Methods This research is exploratory in nature and adopts a mixed-method approach, integrating qualitative and quantitative techniques. It employs content analysis, the fuzzy Delphi method, and the interpretive structural modeling (ISM) technique. Initially, the content analysis method was applied to identify indicators influencing accountants’ professional identity in the context of digitalization. A systematic review was then conducted to collect and evaluate relevant articles. Studies related to accountants’ professional identity and the digitalization of the accounting profession were gathered from international scientific databases from 1983 to 2024, and domestic databases from 2011 to 2025. Out of a large pool of initial studies, 55 key articles were selected, using the PRISMA method, leading to the extraction of 102 indicators related to professional identity and digitalization. Subsequently, through expert consensus achieved via the fuzzy Delphi technique, 15 indicators deemed suitable for Iranian conditions were finalized. Finally, the interpretive structural modeling technique was employed to create an achievement matrix, exploring the hierarchical layers influencing accountants’ professional identity during digital transformation. This helped determine how the professional identity of accountants can be preserved and strengthened in a digitalized, practice-oriented environment. Results The results indicate that sentiment analysis and synergy are the most significant indicators affecting accountants’ professional identity in the era of digitalization. The advancement of technology and the expansion of digital interactions have made sentiment analysis a vital competency for accountants seeking to maintain and enhance their professional identity in a dynamic and competitive context. This capability benefits not only individual accountants but also clients, firms, and the broader professional community. Synergy also plays a pivotal role in shaping professional identity. Without synergy, acceptance of digitalization within the accounting profession would be difficult to achieve. Synergy fosters loyalty, commitment, and mutual trust among accountants, organizations, and society, thereby creating the foundation for a cohesive professional environment. According to experts, the key and least influential indicators encompass factors such as prerequisites for accountants, benefits and barriers to digitalization, fundamental knowledge, professional image, stereotypes, attitudes toward technological adoption, and the overall impacts of digitalization within the accounting field. Conclusion Based on the proposed model and its hierarchical analysis, the findings suggest that digitalization—when effectively managed—can enhance synergy and sentiment analysis within the accounting profession. On one hand, improved sentiment analysis enables accountants to better understand public and stakeholder perceptions of the profession’s future. On the other hand, enhanced collaboration among accountants, clients, and other stakeholders facilitates smoother interaction and stronger professional relationships. These insights can guide accountants and professional organizations in developing effective strategies to address challenges, capitalize on digital opportunities, and sustain the professional identity of accountants within an increasingly digitalized environment. هدف: هدف این پژوهش، تعیین مؤلفه‌ها و شاخص‌های هویت حرفه‌ای حسابداران و دیجیتالی‌شدن حرفۀ حسابداری با استفاده از مرور جامع مجموعه‌ای از مقاله‌های علمی منتشر شده در سطح بین‌المللی و بررسی تناسب این شاخص‌ها با شرایط بومی کشور و جامعۀ حسابداران و درنهایت اولویت‌بندی آن‌هاست. روش: این پژوهش از نظر هدف اکتشافی و برحسب روش تحقیق، آمیخته (کیفی و کمی) است و از روش‌های تحلیل محتوا، روش دلفی فازی و تکنیک ساختاری تفسیری بهره برده است. ابتدا به‌منظور شناسایی شاخص‌های مؤثر بر هویت حرفه‌ای حسابداران، در صورت دیجیتالی‌شدن حرفه، از روش تحلیل محتوا استفاده شد؛ بنابراین برای تعیین و ارزیابی مقاله‌های حوزۀ تحقیق، روش مرور نظام‌مند به‌کار گرفته شد. اسناد و مقالات مرتبط با هویت حرفه‌ای حسابداران و دیجیتالی‌شدن حرفۀ حسابداری که در بازۀ زمانی ۱۹۸۳ تا ۲۰۲۴ در پایگاه‌های علمی خارجی و از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ در پایگاه‌های علمی داخلی منتشر شده‌اند، بررسی شدند. از میان انبوه مقاله‌های اولیه، ۵۵ مقاله با روش پریزما شناسایی و در نهایت ۱۰۲ شاخص استخراج شد. سپس با بهره‌گیری از روش دلفی فازی و کسب اجماع خبرگان، ۱۵ شاخص متناسب با شرایط ایران معرفی شد. در آخر، از طریق تکنیک ساختاری تفسیری و با تشکیل ماتریس دستیابی، لایه‌های مؤثر بر هویت حرفه‌ای حسابداران در صورت دیجیتالی‌شدن حرفه بررسی شد تا معین شود که چگونه می‌توان هویت حسابداران را در زمینۀ حرفه‌ای و عملی در دنیای دیجیتال حفظ کرد. یافته‌ها: در این پژوهش، تحلیل احساسات و هم‌افزایی، مهم‌ترین و اثرگذارترین شاخص‌های مؤثر در هویت حرفه‌ای حسابداران در صورت دیجیتالی‌شدن حرفۀ حسابداری تعیین شد. بدیهی است که با پیشرفت تکنولوژی و افزایش تعاملات دیجیتال، تحلیل احساسات به ابزاری ضروری برای حسابدارانی تبدیل می‌شود که می‌خواهند هویت حرفه‌ای خود را در محیطی پویا و رقابتی حفظ کنند و آن را توسعه دهند. این امر هم به نفع خود حسابدار و هم به نفع مشتریان و کل جامعه حرفه‌ای خواهد بود. هم‌افزایی نیز در هویت حرفه‌ای حسابداران نقش بسیار مؤثری دارد. بدون هم‌افزایی در حرفۀ حسابداری، نمی‌توان زمینۀ پذیرش دیجیتالی‌شدن را در گروه حرفه‌ای حسابداری ایجاد کرد. هم‌افزایی میزان درجۀ وفاداری و تعهد و اعتماد متقابل را بین حسابداران و شرکت‌ها و جامعه به‌وجود می‌آورد. تأثیرپذیرترین و کم‌اهمیت‌ترین شاخص‌های مدنظر از دیدگاه خبرگان، عبارت بودند از: نقش پیش‌نیازهای حسابداران، مزایا و موانع به‌کارگیری دیجیتالی‌شدن، اطلاعات پایه، تصویر، کلیشه، نگرش به دیجیتالی‌شدن و اثرهای دیجیتالی‌شدن در حوزۀ حسابداری. نتیجه‌گیری: با توجه به مدل ارائه شده در این پژوهش و سطح‌بندی انجام شده، نتایج نشان می‌دهد که دیجیتالی‌شدن در صورتی که به‌درستی مدیریت شود، می‌تواند به افزایش هم‌افزایی و تحلیل احساسات در حرفۀ حسابداری منجر شود. از یک سو افزایش تحلیل احساسات می‌تواند به حسابداران کمک کند تا بهتر درک کنند که عموم مردم و ذی‌نفعان چه احساسی به آیندۀ حرفۀ حسابداری دارند و از سوی دیگر، همکاری حسابداران با متخصصان، مشتریان و سایر ذی‌نفعان هموارتر می‌شود. این اطلاعات به حسابداران و سازمان‌های حرفه‌ای کمک می‌کند تا استراتژی‌های مناسبی را برای مواجهه با چالش‌ها و بهره‌برداری از فرصت‌ها تدوین کنند.

https://acctgrev.ut.ac.ir/article_105656_102d75b4386b7012c0adee5a7c50dbce.pdf

انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 33 1 2026 01 21 Modeling the Formation of the Hidden Curriculum in Digital-Age Accounting Education Using Grounded Theory تدوین الگوی شکل‌‌گیری برنامۀ پنهان در آموزش حسابداری در عصر دیجیتال با استفاده از روش داده‌بنیاد 128 158 105654 10.22059/acctgrev.2025.401138.1009146 FA تابنده صالحی استادیار، گروه حسابداری، مجتمع آموزش عالی بافت، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. شکراله خواجوی استاد، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Journal Article 2025 08 22 Objective This study aims to develop a theoretical model explaining the formation of the hidden curriculum in accounting education in the digital age. Emerging technologies such as artificial intelligence, machine learning, data mining, and intelligent reporting systems have fundamentally reshaped the accounting profession. However, formal educational programs alone are no longer sufficient to address students’ evolving professional needs. In this context, the hidden curriculum encompassing the implicit norms, values, attitudes, and behaviors transmitted through teaching learning interactions plays a crucial role in preparing students for the demands of modern workplaces. Given the existing gap in the literature regarding the nature and dimensions of the hidden curriculum in the digital era, this study seeks to develop a context-specific theoretical framework grounded in empirical data. Methods The study employed a qualitative approach, utilizing grounded theory methodology based on the Strauss and Corbin model. The study population consisted of faculty members from accounting departments of top-ranked universities. Data were gathered through 17 semi-structured interviews conducted between 2024 and 2025. Sampling was purposive and continued until theoretical saturation was achieved. Data analysis was carried out in three stages: open coding, axial coding, and selective coding. In the open coding stage, initial concepts were extracted and grouped into preliminary categories. During axial coding, relationships among categories were reconstructed within the paradigm model comprising causal, contextual, and intervening conditions, strategies, and consequences. Finally, in selective coding, the core category of hidden curriculum formation in digital age accounting education was identified as the central phenomenon, leading to the development of the final theoretical model. Results The findings reveal that the hidden curriculum in digital age accounting education emerges through multiple, interrelated layers. At the causal level, the expansion of educational technologies such as online platforms, artificial intelligence, and accounting software transforms learning styles, classroom interactions, and expectations. These shifts implicitly emphasize skills such as networking, independent learning, and technology-driven problem-solving. At the contextual level, institutional structures and practices such as grade-oriented evaluation systems, tolerance of academic dishonesty, and reliance on traditional assessments foster superficial or even unethical attitudes among students. Meanwhile, informal interactions in virtual environments create new channels for value transmission. Intervening conditions, including instructors’ digital competencies and attitudes, educational policies, technological infrastructure, and broader social pressures, either strengthen or weaken the influence of the hidden curriculum. As a result, diverse strategies emerge: some instructors and students leverage the hidden curriculum to strengthen ethical awareness, soft skills, and practical engagement, while others unconsciously reproduce negative patterns such as superficial learning and unethical shortcuts. The consequences are therefore twofold: on one hand, enhanced digital literacy, professional identity, and collaborative networking; on the other, reinforced grade orientation, surface learning, and weakened ethical commitment. Ultimately, the mismatch between formal curricula and the real demands of the labor market drives students toward informal learning pathways that carry both opportunities and risks. Conclusion The study concludes that in the digital era, the hidden curriculum exerts a more profound influence than formal programs in shaping accounting students’ professional identity. Many of the competencies demanded by the accounting profession are cultivated not through formal curricula but through informal interactions and implicit learning environments. The proposed model illustrates that the formation of the hidden curriculum results from a dynamic interplay between technological pressures, educational contexts, and the strategies adopted by key academic actors. Accordingly, policymakers should not only reform formal curricula but also actively recognize, manage, and guide the hidden curriculum. Providing robust digital infrastructure, enhancing faculty digital literacy, fostering an adaptive and innovation-oriented academic culture, and supporting creative learning strategies can strengthen the positive dimensions of the hidden curriculum while mitigating its unintended consequences. Theoretically, this study contributes to the literature by offering a localized and empirically grounded model that exposes the hidden layers of accounting education in the digital age. Practically, the findings offer valuable insights for universities, professional associations, and policymakers in cultivating competent, ethically responsible, and future-oriented accountants in a digital environment. هدف: هدف اصلی این پژوهش، تبیین الگوی شکل‌گیری برنامۀ پنهان در آموزش حسابداری در عصر دیجیتال است. در موقعیتی که فناوری‌های نوین، همچون هوش مصنوعی، یادگیری ماشینی، داده‌کاوی و سامانه‌های گزارشگری هوشمند، بنیان‌های حرفۀ حسابداری را دستخوش تغییر کرده‌اند، برنامه‌های رسمی آموزشی به‌تنهایی پاسخ‌گوی نیازهای حرفه‌ای دانشجویان نیستند. در این میان برنامۀ پنهان، که شامل مجموعه‌ای از هنجارها، ارزش‌ها، نگرش‌ها و رفتارهایی است که به‌طور غیررسمی در جریان فرایند یاددهی ـ یادگیری منتقل می‌شود، در آماده‌سازی دانشجویان برای محیط کار جدید نقش کلیدی دارد. با توجه به خلأ موجود در ادبیات پژوهش در زمینۀ ماهیت و ابعاد این برنامۀ پنهان در بستر دیجیتال، این پژوهش در پی آن است که بر اساس داده‌های میدانی، چارچوبی نظری و بومی برای تبیین این پدیده ارائه کند. روش: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و به‌کارگیری روش نظریه داده‌بنیاد بر مبنای مدل استراوس و کوربین انجام گرفت. جامعۀ آماری پژوهش، اعضای هیئت علمی رشتۀ حسابداری، در دانشگاه‌های سطح یک ایران بوده است. داده‌ها از طریق ۱۷ مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ گردآوری شد. انتخاب مصاحبه‌شوندگان به‌صورت هدفمند آغاز شد و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها در سه مرحلۀ کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. در مرحلۀ کدگذاری باز، مفاهیم اولیه از دل داده‌ها استخراج و در قالب مقوله‌های اولیه دسته‌بندی شدند. در مرحلۀ کدگذاری محوری، ارتباط بین مقوله‌ها در چارچوب الگوی پارادایمی (شرایط علّی، زمینه‌ای، مداخله‌گر، راهبردها و پیامدها) بازسازی شد. در نهایت، در کدگذاری انتخابی، مقولۀ محوری شکل‌گیری برنامۀ پنهان آموزش حسابداری در عصر دیجیتال، به‌عنوان هستۀ مرکزی شناسایی و الگوی نهایی تدوین شد. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که برنامۀ پنهان در آموزش حسابداری در عصر دیجیتال، تحت تأثیر چندلایۀ اصلی شکل می‌گیرد. در سطح شرایط علّی، گسترش فناوری‌های آموزشی (کلاس‌های آنلاین، هوش مصنوعی، نرم‌افزارهای حسابداری)، شیوۀ یادگیری، تعاملات و انتظارات کلاسی را دگرگون می‌سازد و دربارۀ ضرورت مهارت‌هایی چون شبکه‌سازی، یادگیری مستقل و حل مسئلۀ فناورمحور، پیام‌های ضمنی منتقل می‌کند. در سطح شرایط زمینه‌ای، ساختارها و رویه‌های نهادی مانند نمره‌محوری، بی‌تفاوتی به تقلب و ارزیابی‌های سنتی، به نگرش‌های سطحی و گاه غیراخلاقی بعضی از دانشجویان شکل می‌دهد؛ در حالی که تعاملات غیررسمی در گروه‌های مجازی، بستر انتقال ارزش‌ها و الگوهای جدید است. شرایط مداخله‌گر همچون نگرش و مهارت فناورانۀ استادان، قوانین آموزشی، ابزارهای دیجیتال و فشارهای اجتماعی، می‌توانند تقویت‌کننده یا تضعیف‌کنندۀ برنامۀ پنهان باشند. در برابر این شرایط، راهبردهای متفاوتی شکل می‌گیرد: برخی استادان و دانشجویان از برنامۀ پنهان برای تقویت اخلاق، مهارت‌های نرم و تجربه‌های عملی بهره می‌گیرند، در حالی که گروهی دیگر با رفتارهای سطحی یا غیراخلاقی آن را در جهت منفی بازتولید می‌کنند. در نهایت، پیامدهای این فرایند دوگانه است: ۱. رشد شایستگی‌های دیجیتال، هویت حرفه‌ای و شبکه‌سازی حرفه‌ای و ۲. تقویت نمره‌گرایی، یادگیری سطحی و تضعیف تعهد اخلاقی. بنابراین شکاف میان آموزش رسمی و نیازهای واقعی بازار کار، دانشجویان را به‌سمت مسیرهای غیررسمی سوق می‌دهد که هم می‌تواند فرصت‌ساز و هم تهدیدآفرین باشد. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که در عصر دیجیتال، برنامۀ پنهان بیش از هر زمان دیگر اهمیت یافته است؛ زیرا بسیاری از شایستگی‌های مورد انتظار حرفۀ حسابداری، نه از طریق برنامۀ رسمی، بلکه از طریق تعاملات غیررسمی و محیط‌های یادگیری ضمنی شکل می‌گیرند. الگوی به‌دست‌آمده بیانگر آن است که شکل‌گیری این برنامه، تابعی از تعامل پیچیده بین فشارهای فناورانه، زمینه‌های آموزشی و راهبردهای کنشگران دانشگاهی است. از این رو، سیاست‌گذاران آموزشی و مدیران دانشگاه‌ها، باید علاوه‌بر بازنگری در برنامه‌های رسمی، به مدیریت و هدایت برنامۀ پنهان توجه جدی داشته باشند. فراهم‌آوردن زیرساخت‌های دیجیتال، تقویت سواد فناورانۀ استادان، ارتقای فرهنگ سازمانی پذیرای تغییر و حمایت از راهبردهای یادگیری خلاقانه، می‌تواند پیامدهای مثبت برنامۀ پنهان را تقویت و پیامدهای منفی آن را کاهش دهد. از جنبۀ نظری، این پژوهش با ارائۀ الگویی بومی، شکاف موجود در ادبیات را پُر می‌کند و ابعاد پنهان آموزش حسابداری در عصر دیجیتال را آشکار می‌سازد. از جنبۀ عملی نیز یافته‌ها می‌تواند به‌عنوان راهنمایی برای دانشگاه‌ها، انجمن‌ها و سازمان‌های حرفه‌ای، در راستای تربیت حسابداران آینده‌نگر و توانمند در محیط دیجیتال به‌کار گرفته شود.

https://acctgrev.ut.ac.ir/article_105654_cd849f9ac03500cfb1e4ea4e326696a5.pdf

انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 33 1 2026 01 21 Diagnosis of the Government Budget Preparation Stage and Proposing Solutions for Reforming Iran’s Public Budget Structure آسیب‌‌شناسی مرحلۀ تهیه و تنظیم بودجۀ دولتی و ارائۀ راه‌کارهایی در راستای اصلاح ساختار بودجۀ دولتی ایران 159 185 105655 10.22059/acctgrev.2025.396280.1009113 FA سیدمحمد مقیمی استاد، گروه خط‌مشی و ادارۀ امور عمومی، دانشکده مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. سعید سمیعی استادیار، گروه آینده‌پژوهی، دانشکدۀ حکمرانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. محمدحسین بوجاری صفت کارشناس ارشد، گروه مدیریت مالیه عمومی و بودجه، دانشکده مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0008-2916-4857 Journal Article 2025 05 29 Objective The budget, as the government's most critical financial document, plays a pivotal role in achieving policy objectives and delivering public services. However, Iran's budgeting system faces numerous structural challenges during the preparation and formulation phase, significantly undermining its efficiency. This study focuses on diagnosing these challenges, seeking to address the fundamental question of what obstacles and deficiencies exist in the process of preparing and formulating Iran's government budget and how these issues can be resolved to reform the budgeting structure. Methods This study employs a qualitative approach, utilizing thematic analysis. Data were collected through semi-structured interviews with financial and planning experts, budgetary documents, and official reports. The analysis process involved categorizing 240 initial codes into 87 selective codes, 29 sub-themes, and ultimately 11 main themes, forming a comprehensive thematic network that depicts the deficiencies in the budgeting system. Results The findings reveal that Iran's budgeting system, during the preparation and formulation phase, is beset by significant structural challenges. A primary issue is the lack of coherence in planning, shown by the disconnect between long-term development plans and annual budgets, inconsistencies between upstream policy documents and budgetary policies, and the absence of linkage between budgets and capital acquisition plans. Violations of fundamental budgeting principles—such as comprehensiveness (due to extensive off-budget activities), transparency (owing to incomplete financial disclosures), and annuality (through the inclusion of permanent provisions in the budget)—represent critical challenges. Additionally, the absence of scientific mechanisms to evaluate the effectiveness of government expenditures, inadequate consideration of the economic implications of budgetary policies, and methodological shortcomings in revenue forecasting highlight another deficiency, namely the weakness in the evaluation system. Institutional dysfunctions also significantly impact the budgeting system's performance, including the misrepresentation of state-owned enterprises' financial performance, excessive influence of supra-governmental entities in shaping budgetary policies, and the undue sway of interest groups in resource allocation. Furthermore, the prevalence of cost-based approaches, relying on historical precedents rather than policy priorities, is another identified deficiency, evident in the focus on superficial cost control rather than outcome management and the neglect of resource efficiency. Conclusion Reforming Iran's budgeting system, especially in the preparation and formulation phase, requires a strategic overhaul to address its structural deficiencies and align it with national development goals. Transitioning to a program-based budgeting framework is critical, as it prioritizes policy outcomes over historical cost patterns, fostering efficient resource allocation. Full transparency in revenues and expenditures, supported by comprehensive financial disclosures, is essential to uphold the principle of transparency and curb off-budget activities. Developing an economic budget grounded in robust quantitative models will enhance revenue forecasting accuracy and align fiscal policies with economic realities. Strengthening institutional oversight and accountability mechanisms will mitigate the undue influence of supra-governmental entities and interest groups, ensuring equitable resource distribution. Revising cost structures to prioritize efficiency and outcome-based management, alongside reducing extrabudgetary activities, will bolster fiscal discipline. These reforms will transform the budget into a dynamic tool for sustainable development, enhancing transparency, accountability, and the effective realization of Iran’s long-term developmental objectives within a coherent and resilient fiscal framework. هدف: بودجه به‌عنوان مهم‌ترین سند مالی دولت، در تحقق اهداف سیاستی و ارائۀ خدمات عمومی نقش کلیدی دارد. با این حال، نظام بودجه‌ریزی ایران در مرحلۀ تهیه و تنظیم با چالش‌های ساختاری متعددی مواجه است که کارایی آن را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است. پژوهش حاضر با تمرکز بر آسیب‌شناسی این مرحله، به‌دنبال پاسخ به این پرسش اساسی است که چه موانع و نارسایی‌هایی در فرایند تهیه و تنظیم بودجۀ دولتی ایران وجود دارد و چگونه می‌توان این آسیب‌ها را در جهت اصلاح ساختار بودجه‌ریزی برطرف کرد. روش: این مطالعه با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شده است. داده‌های پژوهش از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با کارشناسان مالی و برنامه‌ریزی دولتی، اسناد بودجه‌ای و گزارش‌های رسمی گردآوری شدند. در فرایند تحلیل، ۲۴۰ کد اولیه به ۸۷ کد گزینشی، ۲۹ مضمون فرعی و در نهایت ۱۱ مضمون اصلی دسته‌بندی شد تا در قالب شبکه‌ای از مضامین، تصویر جامعی از آسیب‌های نظام بودجه‌ریزی ارائه شود. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نظام بودجه‌ریزی ایران در مرحلۀ تهیه و تنظیم با آسیب‌ها و چالش‌های عمدۀ ساختاری مواجه است. عدم انسجام برنامه‌ریزی، یکی از آسیب‌های بزرگ این مرحله است که خود را در شکاف میان برنامه‌های توسعۀ بلندمدت و بودجه‌های سالانه، ناهماهنگی بین اسناد بالادستی و سیاست‌های بودجه‌ای و فقدان پیوند بین بودجه و طرح‌های تملک دارایی نشان می‌دهد. نقض اصول بنیادین بودجه‌نویسی مانند اصل جامعیت (با وجود فعالیت‌های فرابودجه‌ای گسترده)، اصل شفافیت (به‌دلیل‌عدم افشای کامل اطلاعات مالی) و اصل سالانه بودن (با درج احکام دائمی در بودجه)، از جمله چالش‌های بسیار مهم این حوزه است. نبود سازوکارهای علمی برای سنجش اثربخشی هزینه‌های دولتی، بی‌توجهی به پیامدهای اقتصادی سیاست‌های بودجه‌ای و کاستی‌های روش‌شناختی در پیش‌بینی درآمدها، گویای یکی دیگر از آسیب‌های تهیه و تنظیم بودجه با عنوان ضعف در نظام ارزیابی است. کژکارکردهای نهادی نیز تأثیرهای بسیار زیادی بر عملکرد نظام بودجه‌ریزی کشور در این مرحله دارد؛ مواردی مانند نمایش غیرواقعی عملکرد مالی شرکت‌های دولتی، تأثیرگذاری بیش از حد نهادهای فراقوه‌ای در تعیین خط‌مشی‌های بودجه‌ای و نفوذ گروه‌های ذی‌نفع در تخصیص منابع، از جمله چالش‌های این زمینه است. غلبۀ رویکردهای هزینه‌محور در تخصیص منابع بر اساس سوابق تاریخی، به‌جای اولویت‌های سیاستی، از دیگر آسیب‌های شناسایی شده در این مرحله است که در مواردی همچون تمرکز بر کنترل صوری هزینه‌ها به‌جای مدیریت نتایج و بی‌توجهی به بهره‌وری منابع تجلی یافته است. نتیجه‌گیری: اصلاح نظام بودجه‌ریزی ایران به‌طور خاص در مرحلۀ تهیه و تنظیم، به بازنگری استراتژیک برای رفع نارسایی‌های ساختاری و هم‌سویی آن با اهداف توسعۀ ملی نیازمند است. گذار به چارچوب بودجه‌ریزی برنامه‌محور حیاتی است؛ زیرا این رویکرد به‌جای تکیه بر الگوهای هزینه‌ای گذشته، بر نتایج سیاستی اولویت می‌دهد و تخصیص بهینۀ منابع را تسهیل می‌کند. شفافیت کامل در درآمدها و هزینه‌ها، همراه با پشتیبانی از افشای جامع اطلاعات مالی برای رعایت اصل شفافیت و کاهش فعالیت‌های فرابودجه‌ای ضروری است. تدوین بودجۀ اقتصادی مبتنی بر مدل‌های کمی دقیق، دقت پیش‌بینی درآمدها را افزایش می‌دهد و سیاست‌های مالی را با واقعیت‌های اقتصادی هم‌راستا می‌کند. تقویت سازوکارهای نظارت و پاسخ‌گویی نهادی، تأثیر نامناسب نهادهای فراقوه‌ای و گروه‌های ذی‌نفع را کاهش می‌دهد و تخصیص عادلانۀ منابع را تضمین می‌کند. بازنگری ساختار هزینه‌ها با تأکید بر کارایی و مدیریت مبتنی بر نتایج، همراه با کاهش فعالیت‌های فرابودجه‌ای، انضباط مالی را تقویت خواهد کرد. این اصلاحات، بودجه را به ابزاری پویا برای توسعۀ پایدار تبدیل می‌کند و شفافیت، پاسخ‌گویی و تحقق مؤثر اهداف توسعه‌ای بلندمدت ایران را در چارچوبی منسجم و مقاوم ارتقا می‌دهد.

https://acctgrev.ut.ac.ir/article_105655_592657900b250d5b5921b0d58dc2085a.pdf

انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 33 1 2026 01 21 Life Cycle and Implied Duration of Stocks in the Tehran Stock Exchange چرخۀ عمر و دیرش ضمنی سهام در بورس اوراق بهادار تهران 186 221 105657 10.22059/acctgrev.2025.381472.1009005 FA علی نمکی دانشیار، گروه مهندسی مالی، دانشکده حسابداری و علوم مالی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. مسلم پیمانی فروشانی دانشیار، گروه مالی و بانکداری، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. منصور دهقانی اشکذری دانشجوی دکتری، گروه مالی، پردیس بین‌المللی کیش، دانشگاه تهران، کیش، ایران. Journal Article 2024 10 28 Objective The timing of anticipated cash flows and the period necessary for the recovery of the initial capital constitute critical considerations for common equity investors. Macaulay duration serves as a metric for determining the payback period and is widely used to measure the sensitivity of fixed-income securities to changes in interest rates. Implied equity duration represents an extension and generalization of bond duration applied to common stocks. In recent decades, efforts to better understand decision-making processes over time and to identify behavioral patterns of firms have led researchers to focus on the corporate life cycle. The firm life cycle framework seeks to depict how a company grows, matures, and declines through an analysis of its strategies and organizational structures. The foundation of the firm life cycle theory suggests that investment decisions, financing choices, and financial performance are profoundly influenced by changes in the firm’s organizational capabilities at different stages of its life cycle. In other words, a firm’s capital structure evolves throughout its life cycle. This article aims to explore the relationship between the life cycle and the implied duration of the stocks of firms listed in the Tehran Stock Exchange. Methods In this study, financial data of companies listed on the Tehran Stock Exchange over a 13-year period from 2010 to 2022 were utilized to calculate implied equity duration, corporate life cycle, and other variables. The statistical sample consists of 145 manufacturing firms, which were analyzed using EViews software and multivariate regression analysis. Results The findings of this study indicate a significant negative relationship between the firms’ life cycle—measured by the retained earnings to equity ratio—and the implied duration of their stocks. Specifically, as the retained earnings to equity ratio increases, the implied stock duration decreases. Conversely, no significant relationship was found between the other life cycle measure—retained earnings to total assets—and implied equity duration, although the coefficient was negative. When examining different stages of the life cycle, the relationship between life cycle indicators (retained earnings to equity and retained earnings to total assets) and implied stock duration was not statistically significant during the growth stage. However, during the maturity and decline stages, a significant negative relationship was observed, with a more pronounced decrease in implied duration occurring during the decline phase. Conclusion According to the research findings, firms in the decline stage, facing reduced investment opportunities and having adequate access to financial resources both internally and externally, tend to have management that favors distributing dividends to shareholders. Consequently, the implied equity duration of firms in the decline stage decreases more significantly compared to those in the maturity stage. The practical application of duration as a concept depends on investors’ strategies and risk tolerance. Risk-averse investors may prefer to invest in stocks of firms in the decline stage or those approaching the end of the maturity stage to achieve suitable returns while implementing mechanisms to protect their portfolios. Conversely, investors with higher risk tolerance might opt for firms in the maturity stage. It is also noteworthy that the relationship between the life cycle and equity duration during the growth stage was found to be insignificant. هدف: زمان‌بندی جریان‌های نقد مورد انتظار و مدت زمان مورد نیاز برای بازگشت اصل سرمایه، از ملاحظات مهم و مدنظر سرمایه‌گذاران سهام عادی است. دیرش مکالی، معیاری برای تعیین دورۀ بازگشت سرمایه و همچنین، معیار سنجش حساسیت اوراق با درآمد ثابت نسبت به تغییر نرخ بهره است. دیرش ضمنی سهام، تعمیم‌یافتۀ دیرش اوراق با درآمد ثابت به سهام عادی است. در دهه‌های اخیر، تلاش برای درک بهتر تصمیم‌های اتخاذ شده در طول زمان و شناسایی الگوهای رفتاری شرکت‌ها، موجب شده است تا پژوهشگران به چرخۀ عمر شرکت‌ها توجه کنند. چرخۀ عمر شرکت، به‌دنبال آن است که با تجزیه‌وتحلیل استراتژی‌ها و ساختارهای شرکت، چگونگی رشد، بلوغ و افول یک شرکت را به تصویر بکشد. ماهیت تئوری چرخۀ عمر شرکت نشان می‌دهد که تصمیم‌های سرمایه‌گذاری، تأمین مالی و عملکرد مالی شرکت، به‌شدت تحت تأثیر تغییر قابلیت‌های سازمانی شرکت طی مراحل چرخۀ عمر قرار دارد. به عبارتی، ساختار مالی شرکت‌ها در طول چرخۀ عمر تغییر می‌کند. هدف این مقاله، بررسی رابطۀ بین چرخۀ عمر و دیرش ضمنی سهام شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است. روش: در این پژوهش، برای محاسبۀ دیرش ضمنی سهام، چرخۀ عمر و متغیرهای دیگر، از داده‌های مالی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، طی سال‌های ۱۳۸۹ تا ۱۴۰۱ به مدت ۱۳سال استفاده شده است. نمونۀ آماری ۱۴۵ شرکت تولیدی بوده است و داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار ایویوز و رگرسیون چند متغیره، تحلیل شده‌اند. یافته‌ها: یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که بین چرخۀ عمر شرکت‌ها (معیار سود انباشته به حقوق مالکانه) و دیرش ضمنی سهام شرکت‌ها، رابطۀ منفی و معناداری وجود دارد. به عبارتی با افزایش نسبت سود انباشته به حقوق مالکانه، دیرش سهام کاهش می‌یابد؛ ولی رابطۀ معناداری بین معیار دیگر چرخۀ عمر (سود انباشته به مجموع دارایی‌ها) و دیرش ضمنی سهام وجود ندارد؛ هرچند ضریب آن، منفی است. با توجه به تعیین مراحل چرخۀ عمر، مشخص شد که در دوران رشد، رابطۀ بین چرخۀ عمر (معیارهای سود انباشته به حقوق مالکانه و سود انباشته به مجموع دارایی‌ها) و دیرش ضمنی سهام، معنادار نیست. در دوران بلوغ و افول، رابطۀ چرخۀ عمر (معیارهای سود انباشته به حقوق مالکانه و سود انباشته به مجموع دارایی‌ها) و دیرش سهام، منفی و معنادار است؛ ولی در مرحلۀ افول، کاهش بیشتری را نشان می‌دهد. نتیجه‌گیری: با توجه به یافته‌های پژوهش، در شرکت‌های مرحلۀ افول، با توجه به کاهش فرصت‌های سرمایه‌گذاری و همچنین، دسترسی مناسب به منابع مالی داخل و خارج از شرکت، مدیریت تمایل بیشتری به توزیع سود بین سهام‌داران دارد؛ بنابراین دیرش ضمنی سهام شرکت‌های در مرحلۀ افول نسبت به مرحلۀ بلوغ، از کاهش بیشتری برخوردار است. کاربرد مفهوم دیرش، به استراتژی سرمایه‌گذاران و تحمل ریسک آن‌ها بستگی دارد. سرمایه‌گذاران ریسک‌گریز، می‌توانند در سهام شرکت‌های مرحلۀ افول یا شرکت‌هایی که در پایان مرحلۀ بلوغ هستند، سرمایه‌گذاری کنند و از بازده متناسب بهره ببرند و سازوکاری برای مصون‌سازی پرتفوی خود فراهم کنند. همچنین، سرمایه‌گذارانی که از ریسک بیشتری استقبال می‌کنند، می‌توانند شرکت‌های در مرحلۀ بلوغ را انتخاب کنند. گفتنی است که رابطۀ بین چرخۀ عمر بر دیرش سهام در مرحله رشد، معنادار نشده است.

https://acctgrev.ut.ac.ir/article_105657_395a47dfe3327520325b1d0b3e9ea974.pdf