انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 32 4 2025 09 23 Investor Reactions to Selected Mental Reference Points: A Prospect Theory Perspective تحلیل واکنش سرمایه‏‌‌گذاران بر مبنای نظریۀ چشم‌انداز به نقاط مرجع ذهنی منتخب 624 650 104314 10.22059/acctgrev.2025.383788.1009030 FA رشید انتظاری دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران. علی رضا مهرآذین دانشیار، گروه حسابداری، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران. حمیدرضا بزاززاده تربتی استادیار، گروه حسابداری، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران. زهرا باقرزاده گل‌مکانی استادیار، گروه روان‏شناسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران. Journal Article 2024 10 19 Objective Based on Prospect Theory, investors make most of their decisions through instant and automatic processing of reference points, rather than through comprehensive information processing as would be expected from a rational investor. Investors’ intuitive reactions to information are often shaped by a general mental impression of the situation, which is perceived in terms of gains or losses. This study hypothesizes that when the Price-to-Earnings (P/E) ratio of a company is lower than that of the industry, investors’ reactions reflect a mental perception of gain, and conversely, when the company’s P/E ratio is higher than the industry’s, the reaction reflects a perception of loss. Therefore, this study examines the relationship between investors' intuitive reactions, as indicated by abnormal returns, and three alternative reference points: the deviation of the company's P/E ratio from the industry average for the current year’s actual figures, the deviation for the current year’s forecasted figures, and the previous year's abnormal returns. Methods This research is applied in nature and descriptive-correlational in method. Given that the study utilizes historical company data, it is categorized as ex-post facto research. Furthermore, as it derives conclusions based on empirical evidence and observable data, it aligns with a positivist research paradigm. The study collected and analyzed financial data and information from 105 companies, covering the period from 2010 to 2023, encompassing 1,470 firm-year observations. The data were gathered from annual financial statements and daily trading information during the estimation period (60 days before the shareholders' meeting) and the event period (three days before to three days after the meeting). Results The findings indicate that investors' intuitive reactions are significantly related to the three reference point indicators: the deviation of the company's P/E ratio from the industry average for the current year’s actual figures, the forecasted figures, and the previous year’s abnormal returns. These selected reference points effectively explain investors' intuitive reactions. This influence is particularly evident when investors, drawing on past experiences (previous period’s abnormal returns), perform quick calculations (the deviation of the company’s P/E ratio from the industry), and confirm a future outlook (the deviation of the forecasted P/E ratio from the industry) based on rapid judgments. These findings are consistent with Kahneman and Tversky's Prospect Theory, which suggests that investors are more likely to base their decisions on reference points, within a short timeframe, using automatic evaluations. Conclusion Investors tend to form an intuitive perception of the situation, as either a gain or a loss, based on general data related to familiar reference points, and make decisions using an automatic system, which requires less time. These findings help bridge the existing research gap in the literature regarding Prospect Theory and the quantitative analysis of investors' intuitive reactions. They also provide a foundation for future research to better identify the reference points that underlie investors' intuitive decision-making processes. هدف: بر مبنای نظریۀ چشم‌انداز، سرمایه‌گذاران بیشترِ تصمیم‌های خود را بر اساس پردازشِ آنی و خودکارِ نقاطِ مرجع و نه پردازش کامل اطلاعات، آن گونه که از یک سرمایه‌گذار عٌقلایی انتظار می‌رود، انجام می‌دهند. واکنش‌های شهودی سرمایه‌گذاران به اطلاعات، معمولاً در قالب تصور ذهنی و کلی از شرایط صورت می‌گیرد که به‌صورت بٌرد یا باخت تداعی می‌شود. در این پژوهش انتظار می‌رود در شرایطی که نسبت قیمت به سود هر سهم از صنعت کمتر است، واکنش سرمایه‌گذاران بازتابی از تصور ذهنی بٌرد آن‌ها باشد و برعکس، برای شرایطی که نسبت قیمت به سود هر سهم از صنعت بیشتر است، واکنش سرمایه‌گذاران، بازتابی از تصور ذهنی باخت آن‌ها باشد؛ بنابراین در پژوهش حاضر، رابطۀ واکنش ذهنی سرمایه‌گذاران که با نماگر بازده غیرعادی مشخص می‌شود با سه نماگر از نقاط مرجع بدیل، شامل انحراف قیمت به سود هر سهم از صنعت در قالب ارقام واقعی سال جاری، ارقام پیش‌بینی شده سال جاری و بازده غیرعادی سال قبل بررسی و آزمون شد. روش: این پژوهش از جنبۀ هدف، از نوع تحقیقات کاربردی و از بابت ماهیت و روش، توصیفی و هم‌بستگی است. با توجه به اینکه در آن، از داده‌های تاریخی شرکت‌ها استفاده شده است، می‌توان آن را در گروه تحقیقات پس‌رویدادی طبقه‌بندی کرد. همچنین، از آنجایی که از طریق آزمون داده‌های موجود استنتاج می‌کند، جزء پژوهش‌های اثباتی به‌شمار می‌رود. در این پژوهش داده‌ها و اطلاعات مالی ۱۰۵ شرکت از سال ۱۳۸۹ تا ۱۴۰۲، در قالب ۱۴۷۰ شرکت ـ سال از صورت‌های مالی سالیانه، به همراه اطلاعات معاملات روزانۀ هر سهم در دورۀ برآورد (۶۰ روز قبل از مجمع) و دورۀ رویداد (سه روز قبل و سه روز پس از مجمع)، جمع‌آوری و بررسی شدند. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که واکنش ذهنی سرمایه‌گذاران با سه نماگر نقاط مرجع، شامل انحراف قیمت به سود هر سهم از صنعت در قالب ارقام واقعی سال جاری، ارقام پیش‌بینی شده سال جاری و بازده غیرعادی سال قبل رابطه دارد. در واقع نقاط مرجع منتخب، به‌خوبی واکنش‌های شهودی سرمایه‌گذاران را تبیین می‌کنند. تأثیرگذاری این نقاط مرجع، به‌ویژه در شرایطی که سرمایه‌گذاران تحت تأثیر ذهنیت گذشتۀ خود (بازده غیرعادی دورۀ گذشته) و استفاده از محاسبۀ سریع (تفاوت نسبت قیمت به سود هر سهم با صنعت) و تأیید تصویری از آینده (تفاوت نسبت قیمت به سود هر سهم پیش‌بینی شده با صنعت) با تکیه بر قضاوت‌های سریع هستند، کاملاً مشهود است. این یافته‌ها با نظریۀ چشم‌انداز کانمن و تورسکی سازگار است. به‌گفتۀ آن‌ها، سرمایه‌گذاران بیشتر تمایل دارند تا تصمیم‌های خود را بر اساس نقاط مرجع، در زمانی کوتاه و با استفاده از ارزیابی‌های خودکار اتخاذ کنند. نتیجه‌گیری: سرمایه‌گذاران در زمان تصمیم‌گیری تلاش می‌کنند تا تصویری شهودی از شرایط را به‌صورت بُرد یا باخت و با تکیه بر داده‌های کلی مرتبط با نقاط مرجعِ آشنا در ذهن خود شکل دهند و از این طریق، با استفاده از سیستم خودکار که مستلزم وقت کمتری است، به تصمیم‌گیری مبادرت ورزند. این یافته‌ها شکاف ادبیات پژوهشی موجود دربارۀ نظریۀ چشم‌انداز و تحلیل واکنش‌های شهودی سرمایه‌گذاران در قالب پژوهش‌های کمی را تا حدی بر طرف می‌کند و می‌تواند ره‌گشای پژوهش‌های آینده برای تشخیص بهتر نقاط مرجعی باشد که مبنای تصمیم‌گیری‌های شهودی سرمایه‌گذاران است.

https://acctgrev.ut.ac.ir/article_104314_277059082fe41e059feaa1f4354fce44.pdf

انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 32 4 2025 09 23 The Impact of Management Accounting Practices on Firm Value Creation: The Role of Contingency Factors and Institutional Investors ارزیابی تأثیر رویه‌های حسابداری مدیریت بر خلق ارزش شرکت با تأکید بر عوامل اقتضایی و نقش سرمایه‌گذاران نهادی 651 690 104315 10.22059/acctgrev.2025.385557.1009046 FA زهرا خرم دل ماسوله دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. امین ناظمی استادیار، گروه حسابداری، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. نویدرضا نمازی استادیار، گروه حسابداری، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. 0000-0002-4030-9585 Journal Article 2024 11 18 Objective Iranian companies are venturing into competitive global markets, making effective resource management and cost reduction more crucial than ever. Without adopting modern management accounting practices, companies cannot utilize their resources effectively or develop the necessary strategies for international competition. Furthermore, institutional investors, who play a pivotal role in financial markets, significantly influence managerial decisions and corporate strategies. With access to extensive financial resources and in-depth analyses, these investors often seek to enhance corporate performance and increase shareholder value. By advocating for greater transparency and leveraging advanced management accounting tools, they can steer organizations toward more optimal and efficient decision-making. This study aimed to examine the role of management accounting practices in firm value creation and the impact of institutional investors on this relationship, considering contingency factors such as the firm’s lifecycle and size. Given the importance of these factors in managerial decision-making and their impact on long-term firm performance, the present research sought to identify the relationships among these variables. Methods A quantitative approach was employed to analyze the relationships in this study, using adapted measurement models to evaluate management accounting practices and firm lifecycle indicators. The study's statistical sample included 175 companies listed on the Tehran Stock Exchange over 10 years (2013–2022). Data were analyzed using regression analysis to determine the impact of contingency variables and institutional investors, utilizing EViews software. Results The results indicate that aligning management accounting practices with the business environment, while potentially reducing short-term company performance (return on assets), positively impacts company performance in the long run. This finding suggests that companies should not base their decisions solely on short-term outcomes; rather, they should adopt a long-term strategy that involves adapting management accounting practices to their business environment. Additionally, this study examines the effect of institutional investors on management accounting practices, revealing that as institutional ownership in a company increases, management accounting practices become less aligned with the business environment. This misalignment may be due to institutional investors' preference for conservative management accounting approaches. Conclusion This study demonstrates that the impact of management accounting practices on firm value creation is contingent upon factors such as the firm’s lifecycle and size. In other words, management accounting practices alone are not sufficient to create sustainable value; rather, they must align with the specific needs of each stage of the organization's lifecycle. Moreover, the findings indicate that an increase in the percentage of institutional ownership is generally associated with a decrease in the use of management accounting practices, as institutional investors often exert pressure to focus on short-term profitability. This may limit innovation and fundamental changes in practices. Furthermore, ownership concentration among major institutional shareholders can lead to improved oversight and strategic decision-making. Factors such as economic volatility and lack of transparency can also drive institutional investors to focus more on short-term profits, affecting the quality of accounting practices and managerial decisions. This research emphasizes the importance of a contingency approach in management accounting and suggests that managers should pay particular attention to aligning accounting systems with environmental conditions and organizational characteristics. Particularly in companies with institutional ownership, it is essential for managers to adequately address the needs and expectations of this group of shareholders. هدف: شرکت‌های ایرانی در حال ورود به بازارهای رقابتی جهانی هستند و نیاز به مدیریت منابع و کاهش هزینه‌ها بیش از گذشته احساس می‌شود. بدون بهره‌گیری از رویه‌های نوین حسابداری مدیریت، شرکت‌ها قادر نخواهند بود که به‌طور مؤثر از منابع خود بهره ببرند یا استراتژی‌های لازم برای رقابت در سطح بین‌المللی را اتخاذ کنند. از طرفی دیگر، سرمایه‌گذاران نهادی به‌عنوان بازیگران کلیدی در بازارهای مالی، تأثیر چشمگیری بر تصمیمات مدیریتی و راهبردهای شرکت‌ها دارند. این سرمایه‌گذاران، با دسترسی به منابع مالی گسترده و تحلیل‌های عمیق، اغلب به‌دنبال بهبود عملکرد شرکت‌ها و افزایش ارزش سهام هستند و می‌توانند با درخواست شفافیت بیشتر و بهره‌مندی از ابزارهای پیشرفتۀ حسابداری مدیریت، سازمان‌ها را به‌سمت اتخاذ تصمیم‌های بهینه و کارآمد سوق دهند. بنابراین پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش رویه‌های حسابداری مدیریت در خلق ارزش شرکت و تأثیر سرمایه‌گذاران نهادی بر این رابطه، با در نظر گرفتن شرایط اقتضایی مانند چرخۀ عمر و اندازۀ شرکت، انجام شده است. با توجه به اهمیت این عوامل در تصمیم‌گیری‌های مدیریتی و تأثیر آن‌ها بر عملکرد بلندمدت شرکت، پژوهش حاضر به شناسایی روابط بین این متغیرها پرداخته است. روش: برای تحلیل روابط در این پژوهش، از رویکرد کمّی و الگوهای اندازه‌گیری اقتباس‌شده برای سنجش رویه‌های حسابداری مدیریت و شاخص‌های چرخۀ عمر شرکت‌ها استفاده شده است. نمونۀ آماری پژوهش، ۱۷۵ شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، طی دورۀ ۱۰ ساله، از سال ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۱ بوده است. داده‌ها با استفاده از تحلیل رگرسیونی برای تعیین تأثیر متغیرهای اقتضایی و سرمایه‌گذاران نهادی و به‌کمک نرم‌افزار ایویز تحلیل شدند. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که تطابق رویه‌های حسابداری مدیریت با محیط کسب‌وکار، در حالی‌که ممکن است در کوتاه‌مدت موجب کاهش عملکرد شرکت (بازده دارایی‌ها) شود، در بلندمدت بر عملکرد شرکت تأثیر مثبتی دارد. این یافته حاکی از آن است که شرکت‌ها، نباید فقط بر اساس عملکرد کوتاه‌مدت تصمیم‌گیری کنند، بلکه باید راهبرد بلندمدتی را در نظر بگیرند که در آن رویه‌های حسابداری مدیریت با محیط کسب‌وکار تطابق دارد. این مطالعه، همچنین با بررسی تأثیر سرمایه‌گذاران نهادی بر رویه‌های حسابداری مدیریت نشان می‌دهد که با افزایش درصد مالکیت سهام شرکت توسط سرمایه‌گذاران نهادی، رویه‌های حسابداری مدیریت شرکت کمتر با محیط کسب‌وکار تطابق پیدا می‌کند. این یافته می‌تواند از تمایل سرمایه‌گذاران نهادی به رویکردهای حسابداری مدیریت محافظه‌کارانه نشئت گرفته باشد. نتیجه‌گیری: این مطالعه نشان می‌دهد که تأثیر رویه‌های حسابداری مدیریت بر خلق ارزش شرکت، به عوامل اقتضایی، از جمله چرخۀ عمر و اندازۀ شرکت وابسته است. به عبارت دیگر، رویه‌های حسابداری مدیریت، به‌تنهایی قادر نیستند که ارزش پایدار خلق کنند، بلکه باید با نیازهای خاص هر مرحله از چرخۀ عمر سازمان هماهنگ شوند. افزون‌براین، یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که افزایش درصد مالکیت نهادی، معمولاً با کاهش استفاده از رویه‌های حسابداری مدیریت همراه است؛ زیرا سرمایه‌گذاران نهادی فشار می‌آورند تا به سوددهی کوتاه‌مدت توجه شود. این امر ممکن است نوآوری و تغییرات اساسی در رویه‌ها را محدود کند. همچنین، تمرکز مالکیت نزد بزرگ‌ترین سهام‌داران نهادی، می‌تواند به بهبود نظارت و تصمیم‌گیری استراتژیک منجر شود. عواملی مانند نوسان‌های اقتصادی و عدم شفافیت نیز می‌توانند موجب تمرکز بیشتر سرمایه‌گذاران نهادی بر سودهای کوتاه‌مدت شوند که کیفیت رویه‌های حسابداری و تصمیمات مدیریتی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این پژوهش ضمن تأکید بر اهمیت رویکرد اقتضایی در حسابداری مدیریت، به مدیران پیشنهاد می‌دهد که در طراحی و اجرای سیستم‌های حسابداری، به تناسب آن‌ها با شرایط محیطی و ویژگی‌های سازمانی توجه ویژه داشته باشند و به‌خصوص در شرکت‌هایی که تحت مالکیت سرمایه‌گذاران نهادی هستند، به نیازها و انتظارهای این گروه از سهام‌داران پاسخ مناسبی دهند.

https://acctgrev.ut.ac.ir/article_104315_5185dd1a03c9ef669431f7ca6387b9e8.pdf

انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 32 4 2025 09 23 Examining the Moderating Effect of Earnings Management on the Relationship between Financing Anomalies and Stock Mispricing بررسی اثر تعدیلی مدیریت سود بر ارتباط بین ناهنجاری تأمین مالی و ارزش‌گذاری نادرست سهام 691 714 104317 10.22059/acctgrev.2025.383716.1009029 FA محسن دستگیر استاد، گروه حسابداری، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران. رحمان ساعدی استادیار، گروه حسابداری، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران. حسن باقری دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران. Journal Article 2024 12 02 Objective Risk and return are fundamental factors influencing the pricing of capital assets. In competitive and free markets, pricing is recognized as the cornerstone of many transactions. Price not only represents the market’s understanding of an asset’s value but also serves as a key indicator for evaluating the performance of company managers, and especially the overall performance of companies in the securities market. Determining and assessing price is a highly sensitive and complex process influenced by numerous factors, which can impact investor behavior and market dynamics. The current research examines the moderating effect of earnings management on the relationship between financing anomalies and stock mispricing. Financial anomalies refer to patterns in stock returns that are inconsistent with existing norms and theories, such as the efficient market hypothesis. These anomalies can manifest in various ways and influence investor decisions, and consequently, stock valuation. Methods This study adopts a descriptive-correlational design within the fields of accounting and finance. Based on its objective, the research is classified as an empirical fundamental study. The statistical population comprises companies listed on the Tehran Stock Exchange, from which a sample of 105 firms was selected, covering 11 years from 2012 to 2022. A systematic elimination sampling method was employed to ensure that the selected companies met the specific criteria relevant to the research objectives. For model estimation, a multivariate regression approach using panel data was applied, which is particularly suitable for analyzing relationships among multiple variables across periods. Results The research results showed that financing anomalies have a positive and significant impact on stock mispricing. This finding is consistent with the idea that when financial anomalies occur, they can lead to irrational pricing behaviors among investors, ultimately leading to incorrect stock valuation. Furthermore, the results indicated that accrual-based earnings management has a positive moderating effect on the relationship between financing anomalies and stock mispricing. Conclusion This suggests that companies that engage in earnings management may be able to influence the impact of financial anomalies on their stock prices. By manipulating earnings reports, these companies can obscure real economic realities, thereby reducing the impact of financial anomalies on their stock valuation. In conclusion, this research sheds light on the complex relationships between earnings management, financing anomalies, and stock mispricing. This emphasizes the importance of understanding the effects of management practices on the market and investor behavior. As such, this research provides valuable insights for investors, regulators, and corporate managers who seek to manage the complexities of financial markets. Further research in this area could examine additional factors influencing these relationships and contribute to a more accurate understanding of asset pricing dynamics in emerging markets. هدف: ریسک و بازده از عوامل بنیادی تأثیرگذار بر قیمت‌گذاری دارایی‌های سرمایه‌ای هستند. در بازارهای رقابتی و آزاد، قیمت‌گذاری محور بسیاری از معاملات شناخته می‌شود. قیمت نه تنها نمایانگر درک بازار از ارزش یک دارایی است، بلکه به‌عنوان یک شاخص کلیدی برای ارزیابی عملکرد مدیران شرکت‌ها و به‌ویژه، ارزیابی عملکرد کلی شرکت‌ها در بازار اوراق بهادار نیز عمل می‌کند. تعیین قیمت و ارزیابی آن، فرایند بسیار حساس و پیچیده‌ای است که تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد و می‌تواند بر رفتار سرمایه‌گذاران و پویایی‌های بازار اثرگذار باشد. در این زمینه، پژوهش حاضر به بررسی اثر تعدیلی مدیریت سود بر ارتباط بین ناهنجاری تأمین مالی و ارزش‌گذاری نادرست سهام پرداخته است. ناهنجاری‌های مالی، به الگوهایی در بازده سهام اشاره دارد که با نُرم‌ها و نظریه‌های موجود، مانند فرضیۀ بازار کارا، هم‌خوانی ندارد. این ناهنجاری‌ها می‌توانند به طرق مختلف نمایان شوند و بر تصمیم‌های سرمایه‌گذاران و در نتیجه، ارزیابی سهام تأثیر بگذارند. هدف این پژوهش بررسی اثر تعدیلی مدیریت سود بر ارتباط بین ناهنجاری تأمین مالی و ارزش‌گذاری نادرست سهام است. روش: این پژوهش از نوع تحقیقات توصیفی ـ هم‌بستگی است که در حوزۀ تحقیقات حسابداری و مالی قرار می‌گیرد. این پژوهش از لحاظ طبقه‌بندی تحقیق بر مبنای هدف، از نوع تحقیقات بنیادی تجربی است. جامعۀ آماری آن، شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران است. نمونۀ آماری پژوهش، داده‌های ۱۰۵ شرکت برای دورۀ ۱۱ ساله، از ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۱ و روش نمونه‌گیری از نوع حذفی سیستماتیک بوده است. روش حذف سیستماتیک به انتخاب دقیق شرکت‌ها کمک می‌کند تا اطمینان حاصل شود که شرکت‌های منتخب معیارهای خاص مرتبط با مطالعه را دارند. برای برآورد الگو، از روش رگرسیون چند متغیره به‌روش داده‌های ترکیبی استفاده شده است. این روش، به‌ویژه برای درک روابط بین چندین متغیر در طول زمان مؤثر است. یافته‌ها: نتایج تحقیق نشان داد که ناهنجاری تأمین مالی، بر ارزش‌گذاری نادرست سهام تأثیر مثبت و معناداری دارد. زمانی که ناهنجاری‌های مالی رخ می‌دهد، می‌تواند به رفتارهای غیرمنطقی قیمت‌گذاری در بین سرمایه‌گذاران و در نهایت، به ارزیابی نادرست سهام منجر شود و یافتۀ به‌دست‌آمده با این ایده هم‌خوانی دارد. علاوه‌براین، نتایج نشان داد که مدیریت سود مبتنی بر اقلام تعهدی، بر ارتباط بین ناهنجاری تأمین مالی و ارزش‌گذاری نادرست سهام اثر تعدیلی مثبتی دارد. نتیجه‌گیری: این نشان می‌دهد که شرکت‌هایی که به مدیریت سود می‌پردازند، ممکن است بتوانند تأثیر ناهنجاری‌های مالی بر قیمت سهام خود را تحت تأثیر قرار دهند. با دست‌کاری در گزارش‌های سود، این شرکت‌ها می‌توانند واقعیت‌های اقتصادی واقعی را پنهان کرده و به این ترتیب تأثیر ناهنجاری‌های مالی بر ارزش‌گذاری سهام خود را کاهش دهند. در پایان، این پژوهش به روابط پیچیده بین مدیریت سود، ناهنجاری‌های مالی و ارزش‌گذاری نادرست سهام روشنی می‌اندازد. این موضوع بر اهمیت درک تأثیرات شیوه‌های مدیریتی بر بازار و رفتار سرمایه‌گذاران تأکید می‌کند. به‌ این ‌ترتیب، این پژوهش بینش‌های ارزشمندی برای سرمایه‌گذاران، ناظران و مدیران شرکتی فراهم می‌آورد که به‌دنبال مدیریت پیچیدگی‌های بازارهای مالی هستند. تحقیقات بیشتری در این زمینه می‌تواند به بررسی عوامل اضافی تأثیرگذار بر این روابط بپردازد و به درک دقیق‌تری از پویایی‌های قیمت‌گذاری دارایی‌ها در بازارهای نوظهور کمک کند.

https://acctgrev.ut.ac.ir/article_104317_f9cf68c7ba9481c2004bca745d94df8b.pdf

انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 32 4 2025 09 23 A Topic Modeling Approach to Analyzing Sustainability Research in Accounting تحلیل پژوهش‌‌‌‌های پایداری در حسابداری با رویکرد مدل‌‌‌‌سازی موضوعی 715 756 104319 10.22059/acctgrev.2025.397353.1009123 FA زهرا طاهری استادیار، گروه مدیریت گردشگری، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران مهدی صفائی دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، دانشکدۀ حسابداری و علوم مالی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Journal Article 2025 06 17 Objective The rapid growth and complexity of research at the intersection of accounting and sustainability necessitate a structured approach to synthesizing existing knowledge. Traditional literature reviews, while valuable, are limited in comprehensively mapping this multidisciplinary field and capturing its evolving thematic structures. This study employs Latent Dirichlet Allocation (LDA) topic modeling to systematically map the intellectual landscape of research at the intersection of accounting and sustainability. It identifies dominant and emerging themes, traces their interconnections and temporal dynamics, and highlights key research clusters and knowledge gaps. The findings provide evidence-based guidance for researchers, propose avenues for future inquiry, and contribute to shaping a more coherent research agenda, while offering practical insights for professionals, managers, and policymakers. Methods This research employs a quantitative, computational approach that integrates bibliometric analysis with advanced topic modeling. Data were collected through a systematic search of the Scopus database using comprehensive accounting- and sustainability-related keywords, covering the period from October 1969 to May 2025. The initial search retrieved 9,863 documents. To ensure analytical precision, a multi-stage preprocessing pipeline was applied to abstracts, including tokenization, punctuation removal, lowercasing, and a two-tiered stop-word removal procedure (combining a standard English list with a custom list of common academic terms). After cleaning, the final dataset comprised 8,913 articles, which were modeled using the LDA algorithm. The optimal number of topics (k = 12) was determined based on the highest coherence score (C_v metric). All analyses were conducted in Python using the Gensim and NLTK libraries. Results Bibliometric analysis indicates sustained growth in scholarly output, with publication volumes peaking in 2023 and 2024, reflecting heightened academic engagement. Citation peaks in 2009 coincided with the global financial crisis and the emergence of carbon accounting, while 2021 was shaped by the COVID-19 pandemic and accelerated transitions toward a low-carbon economy. LDA topic modeling reveals a rich and interconnected landscape of research, integrating environmental, social, governance, and reporting dimensions. Studies on life cycle assessment and environmental impacts of production connect closely with carbon emissions and climate change mitigation, reflecting efforts to quantify and address the environmental footprint of business operations. Sustainability frameworks and social dimensions intertwine with corporate social responsibility (CSR) reporting practices and sustainability reporting and ESG disclosure standards, highlighting the interplay between normative principles and corporate disclosure mechanisms. Meanwhile, research on green supply chains and sustainability challenges in emerging economies underscores sectoral and geographic variations in implementing sustainability practices, bridging operational and contextual insights. Corporate-level investigations, including ESG and corporate financial performance, corporate governance and board composition, and assurance and sustainability in financial institutions, reveal how governance structures and performance metrics intersect with sustainability objectives. At the policy and public sector level, studies on green policies and public sector sustainability illustrate regulatory and institutional influences on sustainable practices. Finally, research on sustainability in business education and tourism signals a growing attention to shaping future professionals’ competencies and extending sustainability considerations beyond traditional corporate contexts. Together, these interconnected themes reveal an evolving field in which conceptual foundations, environmental imperatives, corporate reporting mechanisms, governance structures, and educational initiatives collectively define the trajectory of accounting and sustainability research. Conclusion The analysis demonstrates a complex, dynamic, and integrated intellectual landscape, emphasizing the necessity of embedding Environmental, Social, and Governance (ESG) considerations into core business practices. This integration redefines concepts of value, accountability, and long-term viability, while presenting challenges for professional practice and regulatory frameworks. Current research momentum—particularly in ESG and corporate financial performance and sustainability reporting, and ESG disclosure standards—reflects a strong focus on the financial and communicative dimensions of sustainability. Environmental themes, including carbon emissions and life cycle assessment, highlight continued engagement with quantifying impacts, supporting reliable accounting and decision-making. The field’s scope extends beyond corporate boundaries to include sustainable supply chains, emerging economies, public sector sustainability, and the integration of sustainability into business education. Overall, research shows a progression from broad conceptual frameworks toward more granular, sector-specific, and assurance-focused studies, increasingly shaped by regulatory influence, with all themes functioning as an interconnected whole that advances understanding and practice in accounting and sustainability. هدف: با تشدید بحران‌های جهانی اقلیمی و اجتماعی، کسب‌وکارها برای پاسخ‌گویی در قبال عملکرد، تحت فشار فزاینده‌ای قرار گرفته‌اند. در این گذار پارادایمی، حسابداری به‌عنوان زبان کسب‌وکار، در سنجش، مدیریت و گزارش عملکرد پایداری نقشی محوری ایفا می‌کند. با این حال، رشد نمایی و ماهیت میان‌رشته‌ای پژوهش‌ها در حوزۀ پایداری، چشم‌انداز فکری گسترده و پراکنده‌ای ایجاد کرده که تشخیص و دسته‌بندی از طریق مرورهای روایی دشوار است. پژوهش حاضر با به‌کارگیری مدل‌سازی موضوعی تخصیص پنهان دیریکله، به‌دنبال ترسیم اولین نقشۀ جامع و ساختارمند از معماری فکری حوزه با هدف شناسایی، ردیابی مسیر تکاملی و آشکارسازی روابط مفهومی پنهان میان خوشه‌های موضوعی غالب است تا ضمن شناسایی دقیق شکاف‌های دانشی، برنامۀ پژوهشی منسجمی را برای تحقیقات آتی فراهم آورد و به سیاست‌گذاران و متخصصان در جهت‌دهی به اقدام‌های مؤثر یاری رساند. روش: پژوهش بر پایۀ رویکرد کمی و محاسباتی استوار است که ترکیبی از تحلیل کتاب‌سنجی و مدل‌سازی موضوعی پیشرفته را به‌کار می‌گیرد. مجموعه داده‌ها از طریق جست‌وجوی نظام‌مند در پایگاه داده اسکوپوس، با استفاده از کلیدواژه‌های جامع مرتبط با حوزه‌های حسابداری و پایداری و پوشش زمانی از اکتبر ۱۹۶۹ تا می‌۲۰۲۵، گردآوری شد که در ابتدا به شناسایی ۹۸۶۳ سند انجامید. برای افزایش دقت تحلیل، فرایند پیش‌پردازش چندمرحله‌ای روی چکیدۀ مقاله‌ها اعمال شد که شامل واحدبندی، حذف علائم نگارشی، تبدیل به حروف کوچک و رویکرد دولایه برای حذف کلمه‌های توقف (فهرست استاندارد زبان انگلیسی و فهرست سفارشی از واژگان عمومی دانشگاهی) بود. پس از پاک‌سازی، مجموعه دادۀ نهایی، شامل ۸۹۱۳ مقاله، برای مدل‌سازی با الگوریتم تخصیص پنهان دیریکله (LDA) آماده شد. تعداد بهینۀ موضوعات (۱۲ = k)، بر اساس بالاترین امتیاز انسجام موضوعی (معیار C_v) انتخاب شد. تمامی مراحل با استفاده از زبان برنامه‌نویسی پایتون و کتابخانه‌های تخصصی Gensim و NLTK پیاده‌سازی شدند. یافته‌ها: تحلیل کتاب‌سنجی رشد چشمگیری را در تولیدات علمی با بالاترین حجم انتشار در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ نشان داد که بر علاقۀ فزاینده دانشگاهی تأکید می‌کند. اوج استنادها در سال ۲۰۰۹، بازتابی از بحران مالی جهانی و ظهور حسابداری کربن بود؛ در حالی که سال ۲۰۲۱ تحت تأثیر همه‌گیری کووید ۱۹ و تلاش‌های شتاب‌گرفته به‌سوی اقتصاد کم‌کربن قرار گرفت. مدل‌سازی موضوعی LDA دوازده خوشۀ موضوعی متمایز شناسایی کرد که هر یک نمایانگر کانون پژوهشی خاص در تقاطع حسابداری و پایداری است. خوشه‌ها به‌ترتیب نام‌گذاری شدند: ۱. ارزیابی چرخۀ عمر و اثرهای زیست‌محیطی تولید؛ ۲. چارچوب‌های پایداری و ابعاد اجتماعی؛ ۳. زنجیرۀ تأمین سبز و مدیریت منابع زیست‌محیطی؛ ۴. چالش‌های پایداری در اقتصادهای نوظهور؛ ۵. ESG و عملکرد مالی شرکت‌ها؛ ۶. حاکمیت شرکتی و ترکیب هیئت‌مدیره؛ ۷. اطمینان‌بخشی و پایداری در مؤسسه‌های مالی؛ ۸. انتشار کربن و کاهش تغییرات اقلیمی؛ ۹. رویه‌های گزارشگری مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها (CSR)؛ ۱۰. گزارشگری پایداری و استانداردهای افشای ESG؛ ۱۱. سیاست‌های سبز و پایداری در بخش عمومی؛ ۱۲. پایداری در آموزش کسب‌وکار و گردشگری. پس از نام‌گذاری، موضوعات در چهار گروه اصلی دسته‌بندی شدند: مبانی مفهومی و پارادایمیک؛ ابعاد زیست‌محیطی و پاسخ به بحران اقلیمی؛ گزارشگری شرکتی، شفافیت و عملکرد ESG؛ سازوکارهای حاکمیتی، نظارتی و نوآوری‌های سیاستی. نتیجه‌گیری: تحلیل LDA چشم‌انداز فکری پیچیده و پویایی را آشکار می‌سازد که شامل دوازده خوشۀ موضوعی متمایز است و ضرورت ادغام ملاحظات زیست‌محیطی، اجتماعی و حاکمیتی (ESG) در هستۀ اصلی کسب‌وکار و رویه‌های گزارشگری روایت می‌کند و نویدبخش بازتعریف مفاهیم بنیادین ارزش، پاسخ‌گویی و پایداری بلندمدت است؛ در حالی که چالش‌های بزرگی را برای رویه‌های حرفه‌ای موجود و چارچوب‌های نظارتی ایجاد می‌کند. شتاب کنونی پژوهش، به‌ویژه در مضامینی مانند ESG و عملکرد مالی شرکت (موضوع ۵) و گزارشگری پایداری و افشای ESG (موضوع ۱۰)، نشان‌دهندۀ تمرکز دوگانه بر درک پیامدهای مالی پایداری و مدیریت فرایندهای گزارشگری به ذی‌نفعان خارجی است. مضامینی مانند انتشار کربن و کاهش تغییرات اقلیمی (موضوع ۸) و ارزیابی چرخۀ عمر (موضوع ۱)، بازتاب‌دهندۀ کمّی‌سازی تأثیرهای زیست‌محیطی خاص هستند که برای حسابداری قابل اتکا ضروری است. گسترش دامنۀ حوزه، فراتر از مرزهای سنتی شرکت‌ها در بررسی مبانی نظری، زنجیره‌های تأمین پایدار، اقتصادهای نوظهور، نقش بخش عمومی و تعبیۀ پایداری در آموزش حرفه‌ای آینده مشهود است. به‌طور کلی، ادبیات مسیر تکاملی از مفهوم‌پردازی‌های گسترده پایداری به‌سمت پژوهش‌هایی تخصصی‌تر، کاربردی‌تر و متمرکز بر سازوکارها نشان می‌دهد که به‌شدت تحت تأثیر نهادهای نظارتی قرار دارد.

https://acctgrev.ut.ac.ir/article_104319_8f152510c3e414f5ae6f7785d154792e.pdf

انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 32 4 2025 09 23 The Impact of State Ownership and Audit Quality on the Relationship between Disclosure of Internal Control Weaknesses and Accruals Quality تأثیر مالکیت دولتی و کیفیت حسابرسی بر رابطه بین افشای اطلاعات ضعف‌های سیستم کنترل‌های داخلی و کیفیت اقلام تعهدی 757 786 104320 10.22059/acctgrev.2025.386683.1009055 FA حمیدرضا گنجی استادیار، گروه حسابداری، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران. مژگان کاظمی کارشناس ارشد، گروه حسابداری، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران. Journal Article 2024 12 13 Objective In the wake of high-profile financial scandals and increasing scrutiny over corporate governance, the reliability of financial reporting has become a cornerstone of investor confidence and market efficiency. Central to this reliability is the effectiveness of internal control systems, which serve as a safeguard against both intentional manipulation and unintentional errors in financial statements. Robust internal control systems play a pivotal role in safeguarding the integrity of financial reporting, particularly by constraining discretionary accounting practices that distort earnings. However, when these systems exhibit deficiencies—termed Internal Control Weaknesses (ICWs)—they may provide a pathway for opportunistic managerial behavior, ultimately undermining accrual reliability. This study investigates the empirical link between ICW disclosures and accrual quality among firms listed on the Tehran Stock Exchange (TSE), with additional attention to whether external oversight mechanisms, such as audit quality and public ownership, mitigate this effect. Methods The analysis is based on panel data from 277 Tehran Stock Exchange–listed firms spanning the period 2013–2022. Employing Generalized Least Squares (GLS) regression, the study accounts for heteroskedasticity and ensures statistical robustness. All classical assumptions of linear regression - linearity, normality, homoscedasticity, and absence of multicollinearity - were validated before model estimation. The study accounts for firm-specific factors such as size, performance, leverage, and industry sector to accurately assess the impact of internal controls and governance mechanisms on accrual behavior. Results The findings reveal a statistically significant inverse relationship between ICW disclosures and accrual quality, suggesting that firms with reported weaknesses are more prone to earnings management via accrual manipulation. This outcome supports existing theoretical frameworks that link inadequate internal controls to lower financial reporting quality. The study finds that audit quality—measured by auditor reputation, tenure, and independence—does not significantly mitigate the adverse effect of internal control weaknesses on accrual quality. Likewise, public ownership fails to function as an effective governance lever in the Iranian context, potentially due to limited managerial accountability or political entrenchment within state-influenced entities. Conclusion These findings offer critical insights into the dynamics of financial reporting risk in emerging markets. ICW disclosures serve as valuable signals of potential distortions in financial statements and highlight systemic vulnerabilities in internal governance structures. The observed inefficacy of both audit quality and public ownership in counterbalancing ICWs points to broader institutional limitations within Iran’s corporate oversight ecosystem. From a policy standpoint, this underscores the urgency for regulatory reforms that not only reinforce internal control protocols but also reevaluate the roles of external auditors and governmental stakeholders in promoting transparent and reliable financial reporting. Enhanced enforcement mechanisms, improved audit independence, and greater accountability in state-owned enterprises may be necessary steps to address these deficiencies. The study seeks to contribute to the growing body of literature on corporate governance and financial transparency, particularly in transitional economies where conventional oversight tools may require contextual adaptation. چکیده هدف: افشای اطلاعات ضعف‌های سیستم کنترل‌های داخلی به‌عنوان یکی از شاخص‌های کلیدی کیفیت حاکمیت شرکتی و گزارشگری مالی، در سال‌های اخیر می باشد. کنترل‌های داخلی اثربخش در پیشگیری و کشف تحریف‌های مالی نقش حیاتی دارد و موجب تقویت کیفیت اطلاعات مالی و اقلام تعهدی می‌شود و در صورت وجود ضعف در سیستم کنترل های داخلی شرایط فرصت‌طلبی مدیران افزایش می‌یابد. همچنین، هر چه انجام حسابرسی های مستقل باکیفیت‌تر باشد می‌تواند سبب افزایش کیفیت کنترل‌های داخلی حاکم بر گزارشگری مالی و جلوگیری از مدیریت سود و دستکاری اقلام تعهدی شود. از طرفی، مالکان دولتی به دلیل نقش قدرتمندی که در تعیین سیاست‌های شرکت دارند، می‌توانند بر ساختار کنترل داخلی شرکت مؤثر باشند و بر کیفیت اقلام تعهدی اثرگذار باشند. بنابراین هدف اصلی این پژوهش پاسخ به این سوال می باشد که رابطه بین افشای اطلاعات ضعف‌های سیستم کنترل‌های داخلی و کیفیت اقلام تعهدی چگونه می‌باشد. روش: برای آزمون فرضیه های پژوهش از روش رگرسیون خطی چندگانه براساس داده‌های تابلویی استفاده شده است. جامعه آماری شامل 277 شرکت در طی سال های 1392 الی 1401 بود. داده‌های واقعی شرکت‌های مورد بررسی به صورت داده‌های سال - شرکت (ترکیبی) مورد مطالعه قرار گرفته و این عمل با استفاده از بررسی پیش فرض های کلاسیک رگرسیون چندگانه و الگوی رگرسیون حداقل مربعات تعمیم یافته انجام شده است. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که با توجه به فاصله میانگین از انحراف معیار، مقدار کیفیت اقلام تعهدی در جامعه مورد بررسی تفاوت زیادی با هم دارند. نتایج به دست آمده از آزمونها بیانگر این بود که بین افشای اطلاعات ضعف‌های سیستم کنترل‌های داخلی و کیفیت اقلام تعهدی رابطه معناداری وجود دارد ولی کیفیت حسابرسی رابطه بین افشای اطلاعات ضعف‌های سیستم کنترل‌های داخلی و کیفیت اقلام تعهدی را تعدیل نکرده است. به عبارت دیگر شرکت‌ها نسبت به کیفیت اقلام تعهدی بی تفاوت بوده اند. همچنین، مالکیت دولتی اثر معناداری بر رابطه بین افشای اطلاعات ضعف‌های سیستم کنترل‌های داخلی و کیفیت اقلام تعهدی نداشته است و نقش واسطه‌ای مالکیت دولتی نیز رد‌ می‌شود و مالکیت دولتی نتوانسته است بر شناسایی ضعف‌های سیستم کنترل‌های داخلی و افزایشِ کیفیت اقلام تعهدی کمکی نماید. نتیجه‌گیری: سود حسابداری یک عنصر حیاتی در گزارشگری مالی است و افشای اطلاعات ضعف‌های سیستم کنترل‌های داخلی نشان‌دهنده این است که کنترل‌های داخلی ضعیف می‌تواند از طریق اقلام تعهدی به دست‌کاری درآمدها کمک کند .نتایج این مطالعه نشان داد که بین افشای اطلاعات ضعف‌های سیستم کنترل‌های داخلی و کیفیت اقلام تعهدی رابطه منفی و معناداری وجود دارد. به عبارتی، افشای اطلاعات ضعف‌های سیستم کنترل‌های داخلی توسط حسابرسان‌‌‌‌، با دستکاری در اقلام تعهدی در شرکت‌ها و کاهش کیفیت اقلام تعهدی همراه خواهد بود و نوع مالکیت دولتی عمده شرکتهای ایران نیز تاثیری بر این پدیده ندارد. واژه‌های کلیدی: افشای اطلاعات ضعف‌های سیستم کنترل‌های داخلی، کیفیت حسابرسی، کیفیت اقلام تعهدی، مالکیت دولتی.

https://acctgrev.ut.ac.ir/article_104320_5005f673be4ea2cf7bf2f1fbc4845517.pdf

انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 32 4 2025 09 23 The Impact of Promotion Opportunities and Performance Evaluation Criteria on Commitment, Job Satisfaction, and Turnover Intention of Internal Auditors تأثیر فرصت‌‌‌های ارتقا و معیارهای ارزیابی عملکرد بر تعهد، رضایت شغلی و قصد جابه‌‌‌جایی حسابرسان داخلی 787 820 104321 10.22059/acctgrev.2025.391729.1009083 FA بیتا مشایخی استاد، گروه حسابداری و حسابرسی، دانشکدۀ حسابداری و علوم مالی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. زهرا عزیززاده پریخانی دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه حسابداری و حسابرسی، دانشکدۀ حسابداری و علوم مالی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. محمدرضا امرالهی دانشجوی دکتری، گروه حسابداری و حسابرسی، دانشکدۀ حسابداری و علوم مالی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Journal Article 2025 03 08 Objective This study investigates the impact of two organizational factors—promotion opportunities and performance evaluation criteria—on the commitment, job satisfaction, and turnover intentions of internal auditors. The preliminary purpose is to identify effective strategies for reducing turnover intention by enhancing organizational commitment and job satisfaction, as frequent turnover can adversely affect the efficiency and performance of the internal audit function. Methods This quantitative research utilized a correlational design and employed a survey for data gathering. The statistical population was carefully selected to include internal auditors, with data collected from 161 respondents through convenience sampling. A structured questionnaire was designed, comprising items that measured organizational commitment, job satisfaction, turnover intention, promotion opportunities, and performance evaluation criteria. Data analysis was conducted using Smart-PLS3 software and the structural equation modeling (SEM) technique, chosen for its ability to assess complex relationships and causal paths among variables simultaneously. Results Internal auditors who demonstrated higher levels of organizational commitment also reported greater job satisfaction. Furthermore, satisfaction with promotion opportunities and performance evaluation criteria had direct and positive impacts on both organizational commitment and job satisfaction. These results indicate that auditors who are satisfied with their opportunities for advancement and the fairness of performance evaluations tend to exhibit a more substantial commitment to the organization and higher levels of job satisfaction. However, the study did not confirm a significant inverse relationship between job satisfaction and turnover intention, nor between organizational commitment and turnover intention. This finding suggests that neither job satisfaction nor organizational commitment alone may be sufficient to reduce turnover intention among internal auditors. Additional factors, such as external job opportunities, organizational culture, or economic conditions, may also influence turnover decisions. These results highlight the complexity of turnover intention and the need for a broader understanding of its underlying causes within the internal audit profession. Conclusion The findings underscore the importance of offering meaningful promotion opportunities, ensuring fairness and transparency in performance evaluation criteria, and reinforcing organizational commitment to enhance job satisfaction. These measures can guide organizations in designing effective human resource policies aimed at reducing turnover intention and improving the retention of skilled internal auditors. Organizations are advised to develop programs such as creating a supportive work environment and promoting an organizational culture based on trust and mutual respect in order to strengthen organizational commitment among employees, especially internal auditors. Managers can also strengthen employee commitment to the organization by designing clear and long-term career paths that demonstrate the relationship between performance, competence, and career advancement. This involves providing learning and professional growth opportunities, as well as creating fair career advancement policies. Future research should also examine the impact of these control variables on the research results regarding reasons for turnover intentions among internal auditors. It is also recommended to use longitudinal methods to examine changes in the relationships between variables over time. هدف: این مطالعه به بررسی تأثیر دو عامل تحت کنترل مستقیم سازمان (فرصت‌های ارتقا و معیارهای ارزیابی عملکرد) بر تعهد سازمانی، رضایت شغلی و قصد جابه‌جایی حسابرسان داخلی می‌پردازد. هدف اصلی پژوهش، شناسایی راه‌کارهایی برای کاهش جابه‌جایی حسابرسان داخلی از طریق تقویت تعهد سازمانی و رضایت شغلی است. ظرفیت و کارایی واحد حسابرسی داخلی ممکن است تحت تأثیر جابه‌جایی مکرر، کاهش رضایت شغلی و کم‌بودن تعهد سازمانی در میان حسابرسان داخلی قرار گیرد؛ بنابراین پژوهش حاضر، به‌دنبال بررسی عوامل مؤثر بر این متغیرها و ارائۀ راه‌کارهایی برای بهبود شرایط کاری حسابرسان داخلی است. روش: این پژوهش کمّی با طرح هم‌بستگی انجام شده است. جامعۀ آماری آن را حسابرسان داخلی تشکیل داده‌اند که در نهایت، ۱۶۱ پرسش‌نامه از طریق روش نمونه‌گیری در دسترس گردآوری شد. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسش‌نامه‌ای مشتمل بر گویه‌هایی در زمینه‌های تعهد سازمانی، رضایت شغلی، قصد جابه‌جایی، فرصت‌های ارتقا و معیارهای ارزیابی عملکرد بود. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار اسمارت پی‌ال‌اس ۳ و روش مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) صورت گرفت. این روش به‌دلیل توانایی در تحلیل هم‌زمان روابط پیچیده میان متغیرها و بررسی روابط علّی، برای پژوهش حاضر مناسب تشخیص داده شد. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که تعهد سازمانی بر رضایت شغلی تأثیر مثبت و معناداری دارد. به بیان دیگر، حسابرسان داخلی‌ای که تعهد سازمانی بیشتری دارند، رضایت شغلی بیشتری را نیز تجربه می‌کنند. همچنین، رضایت از فرصت‌های ارتقا و معیارهای ارزیابی عملکرد، به‌طور مستقیم و مثبت بر تعهد سازمانی و رضایت شغلی تأثیرگذار است؛ یعنی حسابرسانی که از فرصت‌های ارتقا و شفافیت در معیارهای ارزیابی عملکرد رضایت بیشتری دارند، از تعهد سازمانی و رضایت شغلی بیشتری نیز برخوردارند. با این حال، رابطۀ معکوس میان رضایت شغلی و قصد جابه‌جایی تأیید نشد. این یافته نشان می‌دهد که رضایت شغلی به‌تنهایی نمی‌تواند عامل کاهش‌دهندۀ قصد جابه‌جایی حسابرسان داخلی در نظر گرفته شود و عوامل دیگری نیز ممکن است در این زمینه نقش داشته باشند. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش بر اهمیت ایجاد فرصت‌های ارتقا، شفافیت در معیارهای ارزیابی عملکرد و تقویت تعهد سازمانی برای بهبود رضایت شغلی تأکید دارد. این یافته‌ها می‌تواند به مدیران سازمان‌ها، در طراحی سیاست‌های منابع انسانی مؤثر و کاهش جابه‌جایی حسابرسان داخلی کمک کند. به‌طور خاص، سازمان‌ها می‌توانند با ایجاد فرصت‌های شغلی مناسب، ارتقاهای عادلانه و شفافیت در ارزیابی عملکرد، تعهد و رضایت شغلی حسابرسان داخلی را افزایش دهند. این اقدامات نه‌تنها به بهبود عملکرد واحدهای حسابرسی داخلی کمک می‌کند، بلکه می‌تواند به کاهش هزینه‌های ناشی از جابه‌جایی کارکنان و حفظ نیروهای متخصص منجر شود. به سازمان‌ها توصیه می‌شود که به‌منظور تقویت تعهد سازمانی در بین کارکنان، به‌ویژه حسابرسان داخلی، برنامه‌هایی را مانند ایجاد محیط کاری حمایتی و ترویج فرهنگ سازمانی مبتنی بر اعتماد و احترام متقابل تدوین کنند. مدیران همچنین می‌توانند با طراحی مسیرهای شغلی روشن و بلندمدت برای کارکنان که رابطۀ بین عملکرد، شایستگی و بهبود شغلی را نشان می‌دهد، فراهم‌کردن فرصت‌های یادگیری و رشد حرفه‌ای و ایجاد سیاست‌های منصفانه برای بهبود شغلی، تعهد کارکنان به سازمان را تقویت کنند. در نهایت، پیشنهاد می‌شود که پژوهش‌های آتی، به بررسی سایر عوامل مؤثر بر قصد جابه‌جایی حسابرسان داخلی و نقش متغیرهای تعدیل‌کننده در این رابطه بپردازند.

https://acctgrev.ut.ac.ir/article_104321_5a10f3fb641c404671719a26aad4ceb6.pdf

انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 32 4 2025 09 23 Theory of Mind, Auditor Professional Skepticism, and Audit Quality نظریۀ ذهن، تردید حرفه‌‌‏ای حسابرس و کیفیت حسابرسی 821 844 104322 10.22059/acctgrev.2025.394076.1009094 FA سید امین هادیان دکتری، گروه حسابداری، دانشکدۀ مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. جواد رضازاده دانشیار، گروه حسابداری، دانشکدۀ مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. Journal Article 2025 05 17 Objective This study aimed to examine the impact of auditors’ mind-reading abilities-assessed through their interpretation of others’ eyes and interpersonal reactions - on four components: perspective-taking, imagination, empathic attention, and personal distress. Additionally, the study explored the moderating role of these abilities in the relationship between professional skepticism and audit quality. Methods The study adopted an applied research design. Data collection and the final result for testing the rejection or acceptance of the hypothesis were done inductively by Hart's (2013) professional skepticism questionnaires, Baron-Cohen's mind-reading (2001), Davis's interpersonal reactions (1983), and Armgazarfar's (2015) audit quality. The reliability of the questionnaire was examined through Cronbach's alpha. The composite reliability and the extracted variance value, its test and validity were tested by comparing the root mean square of the extracted variance of each variable with the correlation of that variable with other variables. The results were obtained after analyzing the responses of 330 auditors working in auditing institutions, members of the Iranian Certified Public Accountants Society, and the Auditing Organization in the Iranian Calendar year 1402, using variance-based structural equation modeling (SEM) with PLS software. Results In this study, two hypotheses were examined. The first hypothesis examined the effect of the theory of mind on professional skepticism levels. This hypothesis was accepted, and the results confirmed that there existed a positive and significant relationship between mind-reading ability and auditors' professional skepticism levels, including questioning mind, judgment suspension, knowledge seeking, Interpersonal understanding, self-confidence, and self-determination. In the second hypothesis, theory of mind was examined as a moderating variable, and its strength and direction on the relationship between professional skepticism and audit quality were examined. The second hypothesis was also accepted, and the results confirmed the degree of influence of the professional skepticism variable and audit quality in the presence of the theory of mind as the moderating variable. Conclusion The findings indicated a positive and significant relationship between the theory of mind and auditors’ professional skepticism. In other words, auditors with higher mind-reading ability—who can better distinguish false beliefs from truth—tend to exhibit higher levels of professional skepticism. Also, theory of mind moderates and improves the relationship between professional skepticism and audit quality, and it can be said that in the implementation of professional skepticism by auditors, auditors who had higher Mind-reading ability performed audits with higher quality. "Considering the results of this study and the positive effect of theory of mind on professional skepticism, these findings represent an important contribution to the community of certified public accountants and the auditing organization. By assessing the mind-reading abilities of prospective auditors during recruitment, audit firms and organizations can select individuals with higher theory of mind, thereby promoting greater professional skepticism and ultimately enhancing audit quality. هدف: هدف اصلی پژوهش حاضر، بررسی تأثیر توانمندی ذهن‌خوانی حسابرس از طریق چشم و واکنش‌های بین فردی وی از طریق چهار مؤلفۀ دیدگاه‌گیری، تخیل، توجه همدلانه و پریشانی فردی بر سطوح تردید حرفه‌ای و همچنین به‌عنوان نقش تعدیلگر بر رابطۀ بین تردید حرفه‌ای و کیفیت حسابرسی است. روش: ماهیت پژوهش حاضر از نوع پژوهش‌های کاربردی است. جمع‌آوری داده‌ها و نتیجۀ نهایی برای آزمون رد یا پذیرش فرضیه، از راه استقرایی و از طریق پرسش‌نامه‌های تردید حرفه‌ای هارت (۲۰۱۳)، ذهن‌خوانی بارون کوهن و همکاران (۲۰۰۱)، واکنش‌های بین فردی دیویس (۱۹۸۳) و کیفیت حسابرسی زارع‌فر و زارع‌فر (۲۰۱۵) انجام شده است. پایایی پرسش‌نامه از طریق آلفای کرونباخ بررسی شد. پایایی ترکیبی و مقدار واریانس استخراج شده، آزمون و روایی آن نیز، از طریق مقایسۀ جذر میانگین واریانس استخراج شدۀ هر متغیر در مقابل هم‌بستگی آن متغیر با سایر متغیرها آزمون شده است. نتایج با استفاده از تجزیه‌وتحلیل‌های پاسخ‌های ۳۳۰ حسابرس شاغل در مؤسسه‌های حسابرسی عضو جامعۀ حسابداران رسمی ایران و سازمان حسابرسی در سال ۱۴۰۲ و با استفاده از روش مدل‌سازی معادلات ساختاری با رویکرد مبتنی بر واریانس، به‌کمک نرم‌افزار پی‌ال‌اس به‌دست آمده است. یافته‌ها: در این پژوهش دو فرضیه بررسی شد. در فرضیۀ اول، تأثیر نقش نظریۀ ذهن بر سطوح تردید حرفه‌ای بررسی و تأیید شد. نتایج نشان داد که بین توانمندی ذهن‌خوانی و سطوح تردید حرفه‌ای حسابرسان شامل ذهن پرسشگر، تعلیق قضاوت، جست‎وجوی دانش، درک میان‌فردی، اعتمادبه‌نفس و خودتعیینگری، رابطۀ مثبت و معناداری وجود دارد. در فرضیۀ دوم، نظریۀ ذهن به‌عنوان یک متغیر تعدیلگر، بررسی و قدرت و جهت آن بر ارتباط بین تردید حرفه‌ای و کیفیت حسابرسی آزمون شد. نتایج نشان داد که فرضیۀ دوم نیز تأیید می‌شود؛ به این معنا که بین متغیرهای تردید حرفه‌ای و کیفیت حسابرسی، در حضور متغیر تعدیلگر نظریۀ ذهن، رابطه وجود دارد. نتیجه‌گیری: یافته‌ها حاکی از آن است که بین نظریۀ ذهن و سطوح تردید حرفه‌ای حسابرسان رابطۀ مثبت و معناداری وجود دارد؛ یعنی حسابرسانی که از توانمندی ذهن‌خوانی (نظریۀ ذهن) بیشتری برخوردارند یا به بیان دیگر، در مقایسه با سایر حسابرسان، قادرند باور غلط را از حقیقت بهتر تشخیص دهند، می‌توانند سطوح بالاتری از تردید حرفه‌ای را به‌کار گیرند. همچنین نظریۀ ذهن موجب تعدیل و بهبود ارتباط بین تردید حرفه‌ای و کیفیت حسابرسی می‌شود. در واقع می‌توان گفت که در اجرای تردید حرفه‌ای توسط حسابرسان، حسابرسانی که از توانمندی ذهن‌خوانی بیشتری برخوردار هستند، حسابرسی را با کیفیت بهتری انجام می‌دهند. یافته‌های پژوهش حاضر، مبنی بر تأثیر مثبت نظریۀ ذهن بر سطوح تردید حرفه‌ای، دستاورد مهمی است برای جامعۀ حسابداران رسمی کشور و سازمان حسابرسی تا در استخدام و به‌کارگیری حسابرسان توانمندتر و در نتیجه، اِعمال سطوح بالاتری از تردید حرفه‌ای به آن‌ها کمک کند؛ زیرا مؤسسه‌های حسابرسی و سازمان حسابرسی، در جذب و به‌کارگیری نیروی متخصص در حسابرسی، می‌توانند «توانمندی ذهن‌خوانی» افراد پذیرفته شده را بسنجند و افرادی را جذب و استخدام کنند که از توانمندی ذهن‌خوانی بیشتری برخوردارند و در نهایت، موجب افزایش کیفیت حسابرسی شوند.

https://acctgrev.ut.ac.ir/article_104322_c7df0c545daed4cbcd89609dc847a730.pdf

انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 32 4 2025 09 23 Determinants of Financial Statement Audit Contract Allocation and Auditor Independence عوامل مؤثر بر توزیع قراردادهای حسابرسی صورت‌های مالی و استقلال حسابرس 845 869 104373 10.22059/acctgrev.2025.391235.1009089 FA مسعود محمدزاده دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران. 0009-0006-5973-6970 سید مصطفی علوی استادیار، گروه حسابداری، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، قزوین، ایران. نظام الدین رحیمیان استادیار، گروه حسابداری، دانشگاه خاتم، تهران، ایران. حسین مقدم استادیار، گروه حسابداری، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران. Journal Article 2025 03 28 Objective Auditing has long been regarded as a crucial function due to its role in enhancing the reliability of financial statements. The distribution of financial statement audit contracts among auditors and the factors influencing this process represent one of the most critical issues in the auditing profession. Although these issues have significant implications for auditor independence and the reliability of financial reporting, they have received limited attention and continue to pose a major professional challenge. Methods Regarding data collection, this study employed a grounded theory methodology. The necessary data were collected through semi-structured interviews with 12 accounting and auditing experts as well as university professors. The collected data were subsequently analyzed by MAXQDA software, following the three stages of open, axial, and selective coding. Furthermore, in alignment with the research objectives, the interviews were conducted using the snowball sampling method; each interviewee introduced the researcher to other individuals within the community who possessed sufficient expertise and experience related to the subject of the study. Results Based on the three-stage coding process, the data were categorized into causal, contextual, and intervening conditions. These conditions, together with structural and strategic factors, influence the outcomes and consequences. The findings indicate that causal conditions—including social factors and contract evaluation criteria—affect the optimal allocation of audit contracts. This effect, in combination with contextual conditions (environmental, regulatory, and legislative factors) and intervening conditions (audit firm and auditor-related factors, structural factors, and auditor independence), interacts with structural strategies, laws and oversight, and audit firm policies. Consequently, these dynamics affect organizational and environmental conditions, independence, professional ethics, and the quality of reporting. Conclusion Auditor independence is an inseparable element of independent auditing. In the absence of effective regulatory bodies and given the weaknesses in both concurrent and post-audit monitoring, maintaining auditor independence becomes particularly challenging. The findings of this study suggest that distributing audit contracts based on the resources and qualifications of each audit firm can help address this issue. Key factors include the number and composition of professional staff, the number of certified public accountants, industry-specific or regional expertise, and financial autonomy. Allocating contracts in this manner not only strengthens auditor independence and enhances the quality of audit reports but also helps eliminate non-standard or biased relationships. Furthermore, according to the interviewees, the most critical determinant of auditor independence is the financial independence of audit firms from their clients. As long as audit firms rely entirely on audit fees as their primary source of revenue and remain financially dependent on their clients, the concept of independent auditing loses its significance. هدف: حسابرسی به‌دلیل نقشی که در اعتباردهی صورت‌های مالی دارد، همواره از جایگاه بااهمیتی برخودار است. چگونگی توزیع قراردادهای حسابرسی صورت‌های مالی بین حسابرسان و عوامل مؤثر بر آن، از موضوع‌های بسیار مهمی است که به‌رغم آثار آن بر استقلال حسابرس و اعتباردهی صورت‌های مالی، کمتر به آن پرداخته شده است و از چالش‌های اساسی حرفۀ حسابرسی شمرده می‌شود. روش: پژوهش حاضر با استفاده از روش زمینه بنیاد، به جمع‌آوری داده‌ها پرداخته است. در این پژوهش با انجام مصاحبۀ نیمه‌ساختار یافته با ۱۲ نفر از خبرگان حسابداری و حسابرسی و استادان دانشگاهی، داده‌های لازم جمع‌آوری و به‌کمک نرم‌افزار مکس‌کیودا، طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی، تجزیه‌وتحلیل و دسته‌بندی شده است. همچنین با توجه به هدف پژوهش، از روش نمونه‌گیری گلولۀ برفی یا زنجیره‌ای برای مصاحبه استفاده شده است؛ یعنی انتخاب شرکت‌کنندگان برای مصاحبه، به نحوی با یکدیگر پیوند داده می‌شود که هر مصاحبه شونده، پژوهشگر را به دیگر افراد همان جامعه که دارای تخصص و تجربۀ کافی در رابطه با موضوع تحقیق است، راهنمایی می‌کند. یافته‌ها: پس از سه مرحله کدگذاری، داده‌های پژوهش در سه گروه شرایط علّی، زمینه‌ای و مداخله‌گر دسته‌بندی شدند که با توجه به عوامل راهبردی و ساختاری بر پیامدها و نتایج تأثیرگذارند. در این خصوص یافته‌ها نشان می‌دهد که شرایط علّی، شامل عوامل اجتماعی و عوامل ارزیابی قراردادها بر توزیع بهینه قراردادهای حسابرسی تأثیر می‌گذارند و این تأثیر به همراه شرایط زمینه‌ای (عوامل محیطی و عوامل نظارتی و قانون‌گذاری) و شرایط مداخله‌گر (عوامل مربوط به مؤسسۀ حسابرسی و حسابرس، عوامل ساختاری و استقلال حسابرس)، با توجه به راهبردهای ساختاری، قوانین و نظارت و راهبردهای مؤسسۀ حسابرسی، بر شرایط محیطی، ساختاری، استقلال، اخلاق حرفه‌ای و کیفیت گزارشگری اثرگذار است. نتیجه‌گیری: استقلال جزء لاینفک حسابرسی مستقل است؛ از این رو در غیاب نهاد ناظر و با توجه به ضعف نظارت‌های حین و پس از اجرای حسابرسی و همچنین مدل به‌دست‌آمده، توزیع قراردادهای حسابرسی براساس امکانات و صلاحیت‌های هر مؤسسۀ حسابرسی، از جمله تعداد و ترکیب کارکنان حرفه‌ای، تعداد حسابداران رسمی، داشتن تجربه و تخصص حسابرسی در صنعت خاص یا منطقۀ جغرافیایی، داشتن استقلال مالی و...، به تقویت استقلال و کیفیت گزارش‌های مؤسسه‌های حسابرسی و حذف رابطه‌های خارج از عرف، کمک می‌کند. همچنین از نظر افراد مصاحبه شونده، مهم‌ترین عامل در استقلال حسابرسان، استقلال مالی مؤسسه‌های حسابرسی از صاحب‌کاران است و تا زمانی که کل درآمد مؤسسه‌ها از محل حسابرسی تأمین می‌شود و مؤسسه‌ها به لحاظ مالی به صاحب‌کار وابسته‌اند، حسابرسی مستقل بی‌معناست.

https://acctgrev.ut.ac.ir/article_104373_07d44dc1a393083dfda3cb83aadd0eba.pdf

انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 32 4 2025 09 23 A Model for Asset Quality Review in Iranian Banks ارائۀ مدل بازبینی کیفیت دارایی‌‌ها در بانک‌‌های ایران 870 892 104374 10.22059/acctgrev.2025.400079.1009136 FA محمدمهدی دانا دکتری، گروه حسابداری، دانشکده کسب‌وکار و اقتصاد، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران. محمدرضا مهربان پور دانشیار، گروه حسابداری و مالی، دانشکدۀ مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران. محمدهاشم بت شکن دانشیار، گروه حسابداری، دانشکدۀ مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. Journal Article 2025 08 04 Objective Asset quality review is a core concept in accounting and banking literature, closely tied to financial stability, the effectiveness of monetary policy, and the overall sustainability of the economy. In the current Iranian economy, which is heavily bank-centered and where banks play a primary role in resource mobilization and allocation, assessing asset quality has gained particular importance. Structural problems such as balance sheet mismatches and liquidity constraints, a growing volume of non-performing loans, sanctions and international restrictions, low efficiency in risk management, and capital shortages have made asset quality review a critical necessity for improving the health of the banking system. However, a review of domestic and international studies indicates that a comprehensive and localized framework for reviewing the asset quality of Iranian banks has not yet been developed. Therefore, the main objective of the present study is to present an integrated and indigenous model for asset quality review in Iranian banks and to identify the key factors influencing this process. Methods The research adopts a mixed qualitative–quantitative approach. In the first phase, through a review of theoretical and empirical literature and in-depth interviews with banking and academic experts, the dimensions and indicators affecting asset quality were identified. Then, using the fuzzy Delphi technique and the opinions of 37 banking experts, 53 initial indicators were screened, leading to the removal of three indicators and the final confirmation of 50 indicators. In the second phase, the conceptual model of the study was tested using Structural Equation Modeling (SEM) and Smart PLS 3.0 based on data collected from 210 banking experts. Reliability and validity of the instruments were evaluated using Cronbach’s alpha, confirmatory factor analysis, convergent and discriminant validity indices, and KMO and Bartlett’s tests, all of which demonstrated satisfactory results. Furthermore, the overall model fit, assessed by the GOF index (0.664) and the mean Communality (0.673), confirmed the adequacy of the proposed model. Results The findings indicate that factors affecting asset quality in banks can be categorized into five main dimensions: financial, credit/loans, supervisory, macroeconomic, and legal/ institutional. Path coefficients and factor loadings showed that all identified dimensions and indicators influence asset quality, though their magnitude and importance vary. The priority analysis revealed that the most critical dimension is the supervisory factor, which includes staff training in risk management, post-lending supervision, comprehensive information systems, client ranking, and accurate collateral evaluation. This is followed by legal/institutional factors (e.g., the role of the Securities and Exchange Organization in enhancing transparency, independent audit of financial statements, and bankruptcy law reforms), macroeconomic factors (e.g., inflation rate, sanctions, recession, and GDP growth), credit-related factors (e.g., ratio of non-performing and doubtful loans), and finally, financial factors. Conclusion This study indicates that improving asset quality in Iranian banks cannot rely on a single dimension; a combination of supervisory, legal, economic, and managerial measures must be implemented simultaneously. However, the primary priority should be strengthening both intra- and extra-bank supervisory mechanisms, as weaknesses in supervision are at the root of many banking problems in Iran, such as rising non-performing loans and declining capital efficiency. Additionally, the findings suggest that economic policymakers and the Central Bank can play a crucial role in enhancing asset quality through regulatory reforms, the development of transparent asset valuation standards, improved auditing mechanisms, and more effective supervision. Practically, the proposed model can serve as an operational tool for bank managers, regulatory authorities, and policymakers to identify strengths and weaknesses in asset portfolios and facilitate banking reforms in Iran. Presenting a comprehensive and localized model, this study seeks to constitute a step toward enhancing the financial health of Iranian banks and strengthening the country’s economic stability. هدف: بازبینی کیفیت دارایی‌ها، یکی از مباحث بنیادی در ادبیات حسابداری و بانکداری است که با ثبات مالی، کارآمدی سیاست‌های پولی و پایداری اقتصادی ارتباط مستقیمی دارد. در وضعیت کنونی، اقتصاد ایران که نظام مالی آن به‌شدت بانک‌محور است و بانک‌ها نقش اصلی در تجهیز و تخصیص منابع ایفا می‌کنند، بررسی و ارزیابی کیفیت دارایی‌ها اهمیتی دوچندان یافته است. مشکلات ساختاری، از جمله ناترازی ترازنامه‌ای و نقدینگی، رشد فزایندۀ تسهیلات غیرجاری، فشار تحریم‌ها و محدودیت‌های بین‌المللی، کارایی ضعیف در مدیریت ریسک و کسری سرمایه بانک‌ها، سبب شده است تا بازبینی کیفیت دارایی‌ها، به یکی از ضرورت‌های کلیدی برای ارتقای سلامت نظام بانکی کشور تبدیل شود. با وجود این، مرور مطالعات داخلی و خارجی نشان می‌دهد که تاکنون الگویی جامع و بومی برای بازبینی کیفیت دارایی‌های بانک‌های ایرانی ارائه نشده است. بنابراین، هدف اصلی پژوهش حاضر، طراحی و ارائۀ یک مدل یکپارچه و بومی برای بازبینی کیفیت دارایی‌ها در بانک‌های ایران و شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر این فرایند است. روش: روش پژوهش بر پایۀ رویکرد ترکیبی کیفی ـ کمی بنا شده است. در مرحلۀ نخست با مرور ادبیات نظری و تجربی و انجام مصاحبه‌های عمیق با خبرگان بانکی و دانشگاهی، ابعاد و شاخص‌های مؤثر بر کیفیت دارایی‌ها استخراج شد. سپس با بهره‌گیری از تکنیک دلفی فازی و نظر ۳۷ خبرۀ بانکی، ۵۳ شاخص اولیه غربال و در نهایت، سه شاخص حذف و ۵۰ شاخص نهایی تثبیت شد. در مرحلۀ دوم، مدل مفهومی پژوهش با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری و نرم‌افزار اسمارت پی‌‏ال‌‏اس 3 براساس داده‌های حاصل از ۲۱۰ خبره بانکی آزمون شد. برای سنجش پایایی و روایی ابزارها، از آلفای کرونباخ، تحلیل عاملی تأییدی، شاخص‌های روایی همگرا و واگرا و آزمون‌های KMO و بارتلت استفاده شد که همگی نتایج قابل قبولی نشان دادند. همچنین برازش کلی مدل با شاخص GOF برابر با ۰/۶۶۴ و میانگین Communality برابر با ۰/۶۷۳ تأیید شد که گویای مناسب بودن مدل است. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که عوامل مؤثر بر بازبینی کیفیت دارایی‌های بانک‌ها را می‌توان در پنج بُعد اصلی شامل عوامل مالی، تسهیلاتی، نظارتی، اقتصاد کلان و نهادهای قانونی دسته‌بندی کرد. بررسی ضرایب مسیر و بارهای عاملی نشان داد که تمامی ابعاد و شاخص‌های شناسایی‌شده، بر کیفیت دارایی‌ها اثرگذارند؛ اما شدت و اهمیت آن‌ها متفاوت است. نتایج اولویت‌بندی نشان داد که مهم‌ترین بُعد مؤثر بر کیفیت دارایی‌های بانک‌های ایرانی، عوامل نظارتی است که شامل آموزش کارشناسان بانک در حوزۀ مدیریت ریسک، نظارت پس از اعطای تسهیلات، وجود نظام جامع اطلاعات و رتبه‌بندی مشتریان و ارزیابی دقیق وثایق می‌شود. پس از آن، به‌ترتیب عوامل مرتبط با نهادهای قانونی (مانند نقش سازمان بورس در ارتقای شفافیت، حسابرسی مستقل صورت‌های مالی و اصلاح قوانین مربوط به ورشکستگی)، عوامل کلان اقتصادی (از جمله نرخ تورم، تحریم‌ها، رکود و نرخ رشد تولید ناخالص داخلی)، عوامل تسهیلاتی (نظیر نسبت تسهیلات غیرجاری و مشکوک‌الوصول) و در نهایت عوامل مالی در رتبه‌های بعدی اهمیت قرار گرفتند. نتیجه‌گیری: نتیجه‌گیری کلی این پژوهش نشان می‌دهد که برای ارتقای کیفیت دارایی‌ها در بانک‌های ایرانی نمی‌توان به یک بُعد خاص بسنده کرد، بلکه لازم است مجموعه‌ای از اقدامات نظارتی، قانونی، اقتصادی و مدیریتی، به‌طور هم‌زمان به کار گرفته شود. با این حال، اولویت اصلی باید تقویت سازوکار‌های نظارتی درون‌بانکی و فرابانکی باشد؛ زیرا ضعف نظارت ریشۀ بسیاری از مشکلات بانکی ایران از جمله افزایش مطالبات غیرجاری و کاهش کارایی سرمایه است. افزون‌براین، یافته‌ها بیانگر آن است که سیاست‌گذاران اقتصادی و بانک مرکزی می‌توانند با اصلاح قوانین، تدوین استانداردهای شفاف ارزش‌گذاری دارایی‌ها، ارتقای سازوکارهای حسابرسی و اعمال نظارت مؤثرتر، در بهبود کیفیت دارایی‌ها نقش بسزایی ایفا کنند. از منظر کاربردی، مدل ارائه‌شده می‌تواند به‌عنوان ابزاری عملی برای مدیران بانک‌ها، نهادهای نظارتی و سیاست‌گذاران استفاده شود تا ضمن شناسایی ضعف‌ها و قوت‌های دارایی‌ها، مسیر اصلاحات بانکی در ایران تسهیل شود. در مجموع این پژوهش با ارائۀ مدلی جامع و بومی، گامی مهم در جهت ارتقای سلامت مالی بانک‌های ایران و تقویت ثبات اقتصادی کشور برداشته است.

https://acctgrev.ut.ac.ir/article_104374_2f8474e6cda0a927cc618997bc0011ec.pdf