انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 33 3 2026 09 23 An Investigation of the Challenges and Solutions for Improving the Utilization of Emerging Technologies in the Auditing Profession بررسی چالش‌‌ها و راه‌کارهای ارتقای بهره‌‌گیری از فناوری‌‌های نوین در حرفۀ حسابرسی 655 683 108731 10.22059/acctgrev.2026.414835.1009268 FA شهناز مشایخ دانشیار، گروه حسابداری، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران. 0000-0002-3723-4295 آزاده مداحی استادیار، گروه حسابداری، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران. 0000-0002-7550-4225 رویا گل افشان دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران. 0009-0007-2752-4049 Journal Article 2026 05 20 ObjectiveThis study aims to identify the challenges associated with the adoption of emerging technologies in Iran’s auditing profession and to propose solutions for facilitating their effective implementation. It seeks to provide a context-specific, experience-based perspective by examining experts’ views on the barriers and enabling factors that shape technological transformation in the auditing profession.MethodsThis interpretive study adopts an inductive approach and a cross-sectional time horizon, using a qualitative research design based on thematic analysis from a strategic perspective. Data were collected through three focus group sessions conducted in 2025 with audit firm partners and managers, representatives of the Audit Organization, university professors, industry experts, and members of the Information Technology Audit Scientific Association. Participants were selected using purposive sampling. The sessions were transcribed verbatim, and the data were analyzed using the six-step thematic analysis approach.ResultsThe findings revealed that the challenges of technology adoption in auditing can be categorized into four main clusters. First, in the human capital dimension, the major challenges include a shortage of integrated audit and IT competencies, the absence of mandatory educational pathways, and insufficient educational resources and references. Second, in the data and information dimension, challenges include limited access to structured data, heterogeneity among corporate information systems, legal and security concerns regarding data exchange, the lack of standards and regulations for information access and security assurance, and regulators’ emphasis on maintaining physical and paper-based audit files. Third, at the infrastructure level, inadequate server and network capacity was identified as a key obstacle. Fourth, in the software dimension, reliance on inappropriate imported software, economic uncertainty for small and medium-sized audit firms, and sanctions and barriers to knowledge transfer were recognized as major constraints. To address these challenges, an actionable solution package was developed, including the design of layered educational pathways for data-driven skills and specialized certifications; the establishment of dual-specialty teams and facilitation of the recruitment of IT specialists in audit firms; the incorporation of technology adoption incentives into audit firm rankings; the development and updating of relevant standards; the revision of regulations concerning electronic documentation, with an emphasis on security and authenticity; the updating of quality control methods and review questionnaires based on new standards and IT risks; requiring companies to provide independent auditors with information and database access; the standardization of data extraction requirements across information systems; the development of domestic software solutions; the improvement of firms’ minimum technological infrastructure; ensuring integration between audit software and financial systems; and the design of a comprehensive digital transformation roadmap for the auditing profession.ConclusionThe study concludes that successful technology-driven transformation in auditing requires the integrated strengthening of four key components: human capacity development, data standardization, operational infrastructure, and software advancement. The proposed framework can support the development of indigenous policies, regulatory guidelines, and data-driven educational programs for Iran’s auditing profession and sustainable future technological development initiatives. هدف: هدف این پژوهش، شناسایی چالش‌های بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در حرفۀ حسابرسی ایران و تبیین مجموعه‌ای از راه‌کارها برای ارتقای به‌کارگیری این فناوری‌هاست. در این پژوهش تلاش می‌شود تا تصویری بومی و مبتنی بر تجربه‌های خبرگان از موانع و پیشران‌های تحول فناورانه در حرفۀ حسابرسی ارائه شود.روش: پژوهش حاضر از نظر فلسفه تفسیری و از نظر رویکرد استقرایی است. از نظر افق زمانی مقطعی، از نظر رویکرد اجرا کیفی و از نظر استراتژی پژوهش، مبتنی بر تحلیل مضمون است. داده‌های پژوهش از طریق برگزاری سه نشست گروه کانونی با شرکا و مدیران مؤسسه‌های حسابرسی، سازمان حسابرسی، اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها، صاحب‌نظران حوزه حسابرسی و اعضای انجمن علمی حسابرسی فناوری اطلاعات در سال ۱۴۰۴ گردآوری شد. انتخاب مشارکت‌کنندگان به روش نمونه‌گیری هدفمند انجام گرفت. متن جلسات به‌صورت واژه‌به‌واژه پیاده‌سازی و با استفاده از روش تحلیل مضمون شش‌مرحله‌ای مورد بازکاوی قرار گرفت.یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان داد که چالش‌های اصلی، در چهار خوشۀ اصلی طبقه‌بندی می‌شوند. نخست، در حوزۀ سرمایۀ انسانی، کمبود مهارت‌های ترکیبی حسابرسی – فناوری اطلاعات، نبود مسیر آموزشی الزام‌آور و فقدان منابع و مراجع آموزشی مناسب، از مهم‌ترین چالش‌ها هستند. دوم، در حوزۀ داده و اطلاعات، دسترسی دشوار به داده‌های ساختاریافته، ناهمگونی سامانه‌های اطلاعاتی شرکت‌ها، نگرانی‌های حقوقی و امنیتی در تبادل داده، فقدان استانداردها و مقررات مشخص برای دسترسی به اطلاعات و اطمینان از امنیت داده‌ها، همچنین تأکید نهادهای نظارتی بر نگهداری پرونده‌های حسابرسی فیزیکی و کاغذی، از موانع اساسی به‌شمار می‌روند. سوم، در لایه زیرساخت، نبود زیرساخت‌های لازم و ظرفیت ناکافی سرورها و شبکه‌ها و چهارم، در حوزۀ نرم‌افزار، وابستگی به نرم‌افزارهای وارداتی نامتناسب، ابهام اقتصادی برای مؤسسه‌های کوچک و متوسط، همچنین تحریم‌ها و محدودیت‌های انتقال دانش، از موانع اصلی جذب و به‌کارگیری فناوری محسوب می‌شوند. در مواجهه با این چالش‌ها، مجموعه‌ای از راه‌کارهای اجرایی استخراج شد. مهم‌ترین این راه‌کارها شامل طراحی مسیر آموزشی لایه‌ای برای توسعۀ مهارت‌های داده‌محور و تعریف گواهی‌نامه‌های تخصصی، تشکیل تیم‌های دوتخصصی در پروژه‌های حسابرسی، اصلاح ضوابط به‌منظور تسهیل جذب متخصصان فناوری اطلاعات در مؤسسه‌های حسابرسی و فراهم‌کردن زمینه همکاری آنان در قالب شریک، در نظر گرفتن امتیازات تشویقی فناوری اطلاعات در رتبه‌بندی مؤسسه‌های حسابرسی، به‌روزرسانی و تدوین استانداردهای موردنیاز، اصلاح ضوابط و رفع چالش‌های پذیرش مستندات الکترونیکی با تأکید بر الزامات امنیت و اعتبار مستندات، به‌روزرسانی شیوه‌های کنترل کیفیت و اصلاح پرسش‌نامه‌های کنترل کیفیت و کنترل وضعیت متناسب با استانداردهای به‌روزشده و ریسک‌ها و الزامات فناوری اطلاعات است. همچنین، الزام شرکت‌ها به ارائه اطلاعات و فراهم‌کردن دسترسی حسابرس مستقل به پایگاه‌های داده شرکت، استانداردسازی اطلاعات برای استخراج داده از سیستم‌های اطلاعاتی مختلف، تعیین حداقل الزامات و شرایط سیستم‌های اطلاعاتی شرکت‌ها، استفاده از سازوکارهای تشویقی نظیر اعمال امتیاز فناوری در رتبه‌بندی شفافیت شرکت‌ها یا سایر رتبه‌بندی‌ها، توسعه تدریجی نرم‌افزارهای بومی، ارتقای زیرساخت حداقلی مؤسسه‌ها، ایجاد قابلیت اتصال نرم‌افزارهای حسابرسی به سامانه‌های مالی داخلی و تدوین و اجرای نقشه راه جامع تحول دیجیتال در حرفۀ حسابرسی، از دیگر راه‌کارهای پیشنهادی پژوهش است.نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که گذار فناوری‌محور در حرفۀ حسابرسی، زمانی موفق خواهد بود که چهار مؤلفه توانمندسازی سرمایۀ انسانی، استانداردسازی داده‌ها، تقویت زیرساخت‌های عملیاتی و توسعه نرم‌افزارهای موردنیاز، به‌صورت یکپارچه مورد توجه و تقویت قرار گیرند. این چارچوب می‌تواند مبنایی برای تدوین سیاست‌های بومی، رهنمودهای نهادهای ناظر و برنامه‌های آموزشی داده‌محور در حرفۀ حسابرسی ایران باشد. https://acctgrev.ut.ac.ir/article_108731_e455bf3e1647b906fc4e86f5e48b7206.pdf