انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 33 3 2026 09 23 Audit Firm Quality Control Systems and the Performance of Audit Managers سیستم کنترل کیفیت مؤسسه‌‌های حسابرسی و عملکرد مدیران حرفۀ حسابرسی 625 654 108620 10.22059/acctgrev.2026.407579.1009198 FA سامان معظم دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران. 0009-0006-0275-3024 عبدالرضا محسنی استادیار، گروه حسابداری، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران. 0000-0002-0659-1281 مصطفی قاسمی استادیار، گروه حسابداری، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران. 0000-0001-6432-4184 Journal Article 2025 12 16 Objective In recent years, the quality of audit managers’ professional performance, particularly in high-risk and sensitive contexts such as regulatory bodies and audit firms, has received increasing attention. Among the key factors influencing this performance is the effective design and implementation of quality control systems within audit firms. This study aims to examine the effect of audit firms' quality control systems on the performance of professional managers in this field, emphasizing the mediating role of three key variables: psychological empowerment, auditors’ attitudes toward auditing standards, and role clarity. In this study, the performance of professional audit managers was evaluated through the five dimensions of the balanced scorecard, including learning and growth, internal business processes, clients or employers, financial, and corporate ethics. Methods This research is applied in purpose and descriptive-survey in method. In this study, the quality control system of audit firms serves as the independent variable, the performance of professional audit managers is the dependent variable, and the variables of auditors’ psychological empowerment, auditors’ attitudes toward auditing standards, and auditors’ role clarity function as mediating variables. The statistical population includes all professional audit managers employed in the Supreme Audit Court and private-sector audit firms in Iran. Data were collected through a structured questionnaire using a Likert scale. The reliability and validity of the measurement instrument were assessed using Cronbach's alpha, composite reliability, rho_A coefficient, average variance extracted, and Heterotrait–Monotrait Ratio (HTMT). According to statistics and data obtained from the Human Resources Department of the Supreme Audit Court and the Iranian Association of Certified Public Accountants, the population of professional audit managers in the country consists of approximately 1,671 individuals. The sample size was determined based on the Morgan table, and 352 participants were selected using a non-probability cluster sampling method. The collected data were analyzed using structural equation modeling (SEM) with SmartPLS software. Results The findings revealed that the audit firm's quality control system has a significant direct effect on the performance of professional audit managers. Moreover, psychological empowerment and role clarity strengthen this relationship, while the mediating role of attitudes toward auditing standards was not supported. However, this variable showed a significant moderating effect on the relationship between quality control system and managerial performance, indicating its complex and multidimensional nature in auditors’ mental frameworks. Robustness tests via multi-group analysis based on gender and employment sector were also conducted. The results showed significant differences between male and female respondents in certain model paths, while no significant differences were found between public and private sector respondents. Conclusion The obtained findings not only reinforce the theoretical foundations of quality control models in the auditing profession but also offer practical insights for designing motivational structures, developing professional training programs, and enhancing managerial performance in audit settings. هدف: در سال‌های اخیر، کیفیت عملکرد مدیران حرفه‌ای در حوزۀ حسابرسی، به‌ویژه در محیط‌های پُرریسک و حساس مانند نهادهای نظارتی و مؤسسه‌های حسابرسی، بسیار در کانون توجه قرار گرفته است. یکی از عوامل کلیدی اثرگذار بر این عملکرد، نحوۀ استقرار و اجرای سیستم کنترل کیفیت در مؤسسه‌های حسابرسی است. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر سیستم کنترل کیفیت مؤسسه‌های حسابرسی بر عملکرد مدیران این حرفه انجام شده است و تأکید آن بر نقش میانجی سه متغیر مهم شامل «توانمندسازی روان‌شناختی»، «نگرش حسابرسان به استانداردهای حسابرسی» و «وضوح نقش» است. ارزیابی عملکرد مدیران حرفۀ حسابرسی در این پژوهش، از طریق پنج بُعد ارزیابی متوازن صورت گرفته است. این ابعاد عبارت‌اند از: «یادگیری و رشد»، «فرایندهای داخلی کسب‌وکار»، «مشتریان یا صاحب‌کاران»، «مالی» و «اخلاق شرکتی». روش: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی ـ پیمایشی است. در این پژوهش سیستم کنترل کیفیت مؤسسه‌های حسابرسی متغیر مستقل، عملکرد مدیران حرفۀ حسابرسی متغیر وابسته و متغیرهای توانمندسازی روان‌شناختی حسابرسان، نگرش حسابرسان به استانداردهای حسابرسی و وضوح نقش حسابرسان، به‌عنوان میانجیگر ایفای نقش می‌کنند. جامعۀ آماری، کلیۀ مدیران حرفۀ حسابرسی شاغل در سازمان حسابرسی و مؤسسه‌های حسابرسی بخش خصوصی در ایران بود. داده‌های پژوهش از طریق پرسش‌نامه با استفاده از مقیاس لیکرت گردآوری شد. پایایی و روایی ابزار اندازه‌گیری از طریق آزمون‌های آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی، شاخص‌های rho_A، AVE و HTMT اندازه‌گیری و بررسی شد. با توجه به آمار و اطلاعات واحد منابع انسانی سازمان حسابرسی و جامعۀ حسابداران رسمی کشور، تعداد مدیران حرفۀ حسابرسی کشور، در حدود ۱۶۷۱ نفر است. اندازۀ نمونه با جدول مورگان تعیین شد. نمونه‌گیری به روش خوشه‌ای غیراحتمالی و با حجم ۳۵۲ نفر انجام گرفت. برای تحلیل داده‌ها از مدل‌سازی معادلات ساختاری و نرم‌افزار اسمارت پی‌ال‌اس استفاده شد. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که سیستم کنترل کیفیت مؤسسه‌های حسابرسی، بر عملکرد مدیران حرفۀ حسابرسی اثر مستقیم معناداری دارد. همچنین، دو متغیر میانجی توانمندسازی روان‌شناختی و وضوح نقش، این رابطه را تقویت می‌کند؛ در حالی که نقش میانجی نگرش به استانداردهای حسابرسی تأیید نشد. با این حال، این متغیر در نقش تعدیلگر میان رابطۀ سیستم کنترل کیفیت و عملکرد مدیران، اثر معناداری داشت که بیانگر ماهیت پیچیده‌ و چندوجهی آن در الگوی ذهنی حسابرسان است. آزمون‌های استحکام مدل از طریق تحلیل چندگروهی، بر اساس جنسیت و محل اشتغال نیز نشان داد که تفاوت‌هایی بین مدیران حسابرسی زن و مرد در مسیرهای معنادار مدل وجود دارد؛ اما بین مدیران حسابرسی شاغل در بخش دولتی و خصوصی تفاوت معناداری مشاهده نشد. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش علاوه‌بر ارزش نظری، پیامدهای عملی مهمی برای مؤسسه‌های حسابرسی و سیاست‌گذاران دارد. نخست، تقویت سیستم‌های کنترل کیفیت با تأکید بر طراحی جامع و منسجم، موجب بهبود عملکرد مدیران حرفه‌ای می‌شود. دوم، توانمندسازی روان‌شناختی حسابرسان از طریق افزایش حس کنترل، خودکارآمدی و استقلال شغلی، در ارتقای عملکرد نقش مؤثری دارد. سوم، شفاف‌سازی نقش‌ها و کاهش ابهام شغلی، رضایت و کارایی را افزایش می‌دهد. چهارم، تقویت نگرش مثبت به استانداردهای حسابرسی از طریق آموزش و فرهنگ‌سازی، اثربخشی کنترل کیفیت را افزایش می‌دهد. پنجم، با توجه به تفاوت‌های جنسیتی، باید سیاست‌های منابع انسانی متناسب با ویژگی‌های کارکنان تدوین شود. در نهایت، این یافته‌ها می‌تواند به تدوین چارچوب‌های مناسب برای ارتقای کیفیت خدمات حسابرسی کمک کند. https://acctgrev.ut.ac.ir/article_108620_5c2c0f485bb1c89777b3678ad5bb458f.pdf