انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 33 3 2026 09 23 A Comprehensive Model for Reducing Occupational Stress among Auditors through Enhancing Occupational Resilience الگوی جامع کاهش فشارهای روانیِ شغلی حسابرسان در حرفۀ حسابرسی مبتنی بر تقویت تاب‌‌آوری شغلی 446 480 108613 10.22059/acctgrev.2025.404321.1009170 FA رضا اصغرپورحسن‌کیاده کارشناس ‌ارشد، گروه حسابرسی، واحد رامسر، دانشگاه آزاد اسلامی، رامسر، ایران. 0000-0002-6179-3441 عبدالصمد خلعتبری‌لیماکی استادیار، گروه حسابرسی، واحد رامسر، دانشگاه آزاد اسلامی، رامسر، ایران. Journal Article 2025 10 14 Objective In recent years, the auditing profession has experienced significant legal, regulatory, and technological changes, substantially increasing auditors' psychological stress and workload. Heightened accountability requirements, tight deadlines, heavy task loads, and litigation risks create a highly stressful environment that can lead to psychological fatigue, reduced concentration, diminished performance, and increased intentions to leave the profession. The purpose of this study is to develop a comprehensive model for reducing auditors' occupational psychological stress by enhancing occupational resilience, to identify the mechanisms through which resilience influences psychological and professional outcomes, and to propose practical strategies for improving auditors' mental well-being and professional performance. Methods This study is applied in purpose and exploratory–confirmatory in nature. In the first phase, using a grounded theory approach, the dimensions, components, and relationships among variables related to auditors’ job-related psychological pressures and resilience were identified. Data were collected through 18 semi-structured in-depth interviews with university faculty members, audit firm managers, and organizational behavior specialists. The data were analyzed using Strauss and Corbin’s (1998) three-stage coding approach, supported by MAXQDA software. In the second phase, the identified components and their relationships were validated using the fuzzy Delphi method with the participation of 20 experts in accounting, auditing, and occupational psychology. Data were collected through a fuzzy Delphi questionnaire and analyzed using fuzzification, aggregation of expert judgments, and defuzzification to assess consensus and refine the proposed model. Throughout the study, ethical standards were maintained, including informed consent, confidentiality, and voluntary participation. Results The findings revealed that auditors are significantly affected by the psychological and emotional pressures of their work, and their lived experiences can be categorized into four main themes: organizational and job-related pressures, individual and psychological pressures, psychological and behavioral consequences, as well as support systems and coping resources. Data analysis showed that these themes are interrelated, and the integration of results ultimately led to the development of a four-level comprehensive model of auditors’ occupational resilience. This model encompasses individual, interpersonal, organizational, and professional strategies for reducing psychological pressures and enhancing resilience within auditing environments. Conclusion Auditors’ job-related psychological pressures stem from a complex interplay of organizational, occupational, individual, and psychological factors within demanding and high-pressure work environments. This interplay gives rise to consequences such as mental and emotional exhaustion, reduced concentration, depression, diminished efficiency, and job burnout, all of which threaten auditors’ mental health and professional performance. Occupational resilience serves as a protective and mediating mechanism that, through individual, interpersonal, organizational, and professional pathways, can significantly mitigate the adverse effects of job stress. Strengthening resilience across these four levels represents an effective strategy for preventing burnout, improving mental health, enhancing professional judgment, and increasing audit quality. The primary contribution of this study is the development of a comprehensive, context-specific model of auditors' occupational resilience that conceptualizes resilience not merely as an individual attribute but as a multidimensional, dynamic construct requiring coordinated interventions at the individual, organizational, and professional levels. By integrating occupational psychology with auditing professionalism, this model provides a theoretical and practical framework for policymaking, designing resilience-based training programs, developing psychological support systems, managing human capital, and improving occupational health standards within the audit profession. The results offer a foundation for revising human resource management practices in audit firms, implementing resilience-oriented professional development programs, and establishing sustainable psychological support mechanisms at the national level, ultimately contributing to improved audit quality and long-term workforce stability in the profession. هدف: حرفۀ حسابرسی در سال‌های اخیر با تحولات گستردۀ قانونی، استانداردی و فناوری‌های نوین مواجه شده و فشارهای روانی و کاری حسابرسان را افزایش داده است. الزامات پاسخ‌گویی، ضرب‌الاجل‌های فشرده، حجم زیاد وظایف و ریسک دعاوی، محیطی پُراسترس ایجاد می‌کند که می‌تواند به خستگی روانی، کاهش تمرکز، اُفت عملکرد و تمایل به ترک شغل منجر شود. هدف این پژوهش، طراحی و تبیین اُلگوی جامع کاهش فشارهای روانیِ شغلی حسابرسان، بر پایۀ تقویت تاب‌آوری است تا مسیرهای اثرگذاری تاب‌آوری بر پیامدهای روانی و حرفه‌ای روشن و راه‌کارهای عملی برای بهبود سلامت روان و عملکرد ارائه شود. روش: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت، ترکیبی (اکتشافی ـ تأییدی) است. در مرحلۀ نخست، با بهره‌گیری از رویکرد کیفی داده‌بنیاد، ابعاد، مؤلفه‌ها و روابط میان متغیرهای مرتبط با فشارهای روانی شغلی و تاب‌آوری حسابرسان شناسایی شد. داده‌های این مرحله از طریق ۱۸ مصاحبۀ عمیق نیمه‌ساختاریافته با استادان دانشگاهی، مدیران مؤسسه‌های حسابرسی و متخصصان رفتار سازمانی به‌دست آمد و تحلیل آن با روش کدگذاری سه‌مرحله‌ای اشتراوس و کوربین (۱۹۹۸) و با استفاده از نرم‌افزار مکس‌کیودا انجام گرفت. در مرحلۀ دوم، برای اعتبارسنجی مؤلفه‌ها و روابط استخراج‌شده، از روش دلفی فازی با مشارکت ۲۰ نفر از خبرگان حسابداری، حسابرسی و روان‌شناسی شغلی بهره گرفته شد. داده‌های دلفی از طریق پرسش‌نامۀ فازی گردآوری و با فرایند فازی‌سازی، محاسبۀ مقادیر مرکزی و غیرفازی‌سازی تحلیل شد تا میزان توافق خبرگان تعیین و الگوی نهایی تدوین شود. در تمامی مراحل، ملاحظات اخلاقی شامل رضایت آگاهانه، حفظ محرمانگی داده‌ها و امکان انصراف آزادانه رعایت شد. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که حسابرسان، تحت تأثیر فشارهای روانی و هیجانی شغل خود هستند و تجربه‌های زیستۀ آن‌ها را می‌توان در چهار مقولۀ اصلی دسته‌بندی کرد؛ فشارهای سازمانی و شغلی، فشارهای فردی و روانی، پیامدهای روانی و رفتاری، حمایت‌ها و منابع مقابله‌ای. تحلیل داده‌ها نشان داد که این مقوله‌ها با یکدیگر تعامل دارند. در نهایت، تلفیق نتایج، به طراحی اُلگوی جامع چهارسطحی تاب‌آوری شغلی حسابرسان منجر شد. این اُلگو شامل راهبردهای فردی، بین‌فردی، سازمانی و حرفه‌ای برای کاهش فشارهای روانی و ارتقای تاب‌آوری حسابرسان در محیط‌های حسابرسی است. نتیجه‌گیری: فشارهای روانی شغلی حسابرسان حاصل تعامل پیچیده‌ای از عوامل سازمانی، شغلی، فردی و روانی در محیط‌های کاری پُرتنش و پُرتوقع است؛ تعاملی که به بروز پیامدهایی همچون خستگی ذهنی و عاطفی، اُفت تمرکز، افسردگی، کاهش کارایی و فرسودگی شغلی منجر می‌شود و سلامت روان و کیفیت عملکرد حرفه‌ای حسابرسان را تهدید می‌کند. همچنین، تاب‌آوری شغلی یک سازوکار محافظتی و میانجی است که از طریق مسیرهای فردی، بین‌فردی، سازمانی و حرفه‌ای، می‌تواند تأثیرهای منفی فشارهای شغلی را به‌طور معنادار کاهش دهد. تقویت تاب‌آوری در این چهار سطح، رویکردی کارآمد برای پیشگیری از فرسودگی، ارتقای سلامت روان، بهبود تصمیم‌گیری حرفه‌ای و افزایش کیفیت حسابرسی است. دانش‌افزایی اصلی پژوهش در طراحی و ارائۀ اُلگوی جامع و بومی تاب‌آوری شغلی حسابرسان نهفته است؛ اُلگویی که تاب‌آوری را از یک مهارت فردی ساده فراتر می‌برد و آن را به‌عنوان سازه‌ای چندبُعدی و پیوسته معرفی می‌کند که به مداخلۀ هم‌زمان فرد، سازمان و نهادهای حرفه‌ای نیازمند است. این اُلگو با پیوند میان روان‌شناسی شغلی و حرفه‌ای‌گرایی حسابرسی، چارچوبی نظری و کاربردی برای سیاست‌گذاری، طراحی مداخله‌های آموزشی، توسعۀ نظام‌های حمایت روانی، مدیریت سرمایۀ انسانی و ارتقای استانداردهای سلامت شغلی حسابرسان فراهم می‌آورد. نتایج پژوهش می‌تواند مبنایی برای بازنگری در شیوه‌های مدیریت منابع انسانی در مؤسسه‌های حسابرسی، طراحی برنامه‌های توسعۀ حرفه‌ای مبتنی بر تاب‌آوری و استقرار نظام‌های پایدار حمایت روانی در سطح ملی باشد و در نهایت به ارتقای کیفیت حسابرسی و پایداری نیروی انسانی حرفه کمک کند. https://acctgrev.ut.ac.ir/article_108613_bf01a242aabe60313d7537929de7ac6e.pdf