انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 33 2 2026 05 22 The Effect of Corporate Governance and Competition on Earnings Management in Iranian Banks اثر حاکمیت شرکتی و رقابت بر مدیریت سود در بانک‌‌های ایران 420 445 108436 10.22059/acctgrev.2026.415007.1009270 FA غلامرضا کرمی استاد، گروه حسابداری، دانشکدۀ حسابداری و علوم مالی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0003-3101-1549 سلمان بیک بشرویه استادیار، گروه حسابداری، دانشکدۀ حسابداری و علوم مالی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0002-6579-4038 میلاد اسدالهی قهیه دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه حسابداری، دانشکدۀ حسابداری و علوم مالی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0009-0261-144X علی محمودی دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، دانشکدۀ حسابداری و علوم مالی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0009-7939-3276 Journal Article 2026 05 22 This study aims to investigate the simultaneous impact of corporate governance mechanisms and market competition structure on earnings management within the Iranian banking industry. Focusing on banks active in the Iranian capital market, the present research seeks to analyze the role of key corporate governance variables (including board independence and institutional ownership) and market competition indicators (including the Herfindahl-Hirschman Index and the Lerner Index) in explaining earnings management behavior. Furthermore, this study attempts to fill the existing gap in the literature by simultaneously examining these two dimensions in an emerging market and under the specific institutional conditions of Iran. Methods The present research is descriptive-analytical and quantitative, employing an econometric panel data approach for the period from 2013 to 2024. The statistical population consists of 17 banks active in the Iranian capital market. The Modified Jones Model was used to measure earnings management. The independent variables included board independence, institutional ownership, the Herfindahl-Hirschman Index, and the Lerner Index. The control variables included asset growth, revenue growth, and return on assets. The model was estimated using the Estimated Generalized Least Squares (EGLS) method, and diagnostic tests, including the unit root, F-Limer, and Hausman tests, were conducted. Results Research findings indicated that board independence has a highly significant negative relationship with earnings management, such that an increase in board independence leads to a decrease in earnings manipulation. Furthermore, institutional ownership also exhibited a significant negative relationship with earnings management, indicating the effective monitoring role of institutional shareholders in constraining management’s opportunistic behavior. From the market competition perspective, the Herfindahl-Hirschman concentration index (which reflects greater market concentration and lower competition) showed a significant positive relationship with earnings management, suggesting that banks operating in highly concentrated environments (with less competition) engage more extensively in earnings management. However, the Lerner index was not statistically significant. Among the control variables, firm growth demonstrated a significant positive relationship with earnings management, whereas return on assets (ROA) and the tangible assets ratio exhibited significant negative relationships with earnings management. Conclusion The present study demonstrates that the relationship between corporate governance, competition structure, and earnings management in the Iranian banking environment is largely influenced by monitoring mechanisms and the degree of market monopoly. Board independence and the presence of institutional investors jointly act as effective monitoring mechanisms and lead to a reduction in earnings management. Additionally, the results suggest that a decrease in competition (an increase in market concentration) creates a more favorable environment for earnings manipulation. These findings emphasize the importance for regulatory bodies to consider the simultaneous role of corporate governance and antitrust policies in enhancing financial transparency. It is recommended that future research provide a deeper understanding of these interactions in the Iranian context by considering moderating variables (such as audit quality or state versus private ownership structure) and separately investigating different types of earnings management. هدف: این مطالعه با هدف بررسی تأثیر هم‌زمان سازوکارهای حاکمیت شرکتی و ساختار رقابت بازار بر مدیریت سود در صنعت بانکداری ایران انجام شده است. پژوهش حاضر درصدد است تا با تمرکز بر بانک‌های فعال در بازار سرمایۀ ایران، نقش متغیرهای کلیدی حاکمیت شرکتی (شامل استقلال هیئت‌مدیره و مالکیت نهادی) و شاخص‌های رقابت بازار (شامل شاخص هرفیندال ـ هیرشمن و شاخص لرنر) را در تبیین رفتار مدیریت سود تحلیل کند. همچنین، این پژوهش در پی پُرکردن شکاف موجود در ادبیات، از طریق مطالعۀ هم‌زمان این دو بُعد در یک بازار نوظهور و تحت شرایط خاص نهادی ایران است. روش: پژوهش حاضر از نوع توصیفی ـ تحلیلی و کمّی است و از رویکرد اقتصادسنجی داده‌های پانل برای دورۀ زمانی ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۳ استفاده شده است. جامعۀ آماری شامل ۱۷ بانک فعال در بازار سرمایۀ ایران است. برای اندازه‌گیری مدیریت سود، از مدل جونز تعدیل‌شده استفاده شد. متغیرهای مستقل عبارت بودند از: استقلال هیئت‌مدیره، مالکیت نهادی، شاخص هرفیندال ـ هیرشمن و شاخص لرنر. متغیرهای کنترلی نیز رشد دارایی‌ها، رشد درآمد و بازده دارایی‌ها در نظر گرفته شدند. برای برآورد مدل، از روش حداقل مربعات تعمیم‌یافته (EGLS) و برای آزمون‌های تشخیصی، از آزمون‌های ریشۀ واحد، F لیمر و هاسمن استفاده شد. یافته‌ها: یافته‌های تحقیق نشان داد که استقلال هیئت‌مدیره با مدیریت سود، رابطۀ منفی و کاملاً معناداری دارد؛ به‌طوری که افزایش استقلال هیئت‌مدیره، به کاهش دست‌کاری سود منجر می‌شود. همچنین، مالکیت نهادی نیز با مدیریت سود رابطۀ منفی و معناداری نشان داد که بیانگر نقش نظارتی مؤثر سهام‌داران نهادی در محدود کردن رفتارهای فرصت‌طلبانه مدیریت است. از جنبۀ رقابت بازار، شاخص تمرکز هرفیندال ـ هیرشمن که نشان‌دهندۀ انحصار بیشتر و رقابت کمتر است با مدیریت سود، رابطۀ مثبت و معناداری داشت؛ با این حال، شاخص لرنر فاقد معناداری آماری بود. از بین متغیرهای کنترلی، متغیر رشد شرکت رابطۀ مثبت و معنادار و متغیرهای بازده دارایی‌ها و نسبت دارایی‌های مشهود، رابطۀ منفی و معناداری با مدیریت سود نشان دادند. نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر نشان می‌دهد که رابطۀ بین حاکمیت شرکتی، ساختار رقابت و مدیریت سود در محیط بانکی ایران تا حد زیادی تحت تأثیر درجۀ انحصار بازار است. استقلال هیئت‌مدیره و حضور سرمایه‌گذاران نهادی، به‌طور مشترک، به‌عنوان سازوکارهای نظارتی مؤثر عمل می‌کنند و به کاهش مدیریت سود منجر می‌شوند. همچنین، نتایج حاکی از آن است که کاهش رقابت (افزایش تمرکز بازار) فضا را برای دست‌کاری سود مساعدتر می‌سازد. این یافته‌ها بر اهمیت توجه نهادهای قانون‌گذار به نقش هم‌زمان حاکمیت شرکتی و سیاست‌های ضد انحصار در افزایش شفافیت مالی تأکید دارند. پیشنهاد می‌شود که پژوهشگران در تحقیقات آتی با در نظر گرفتن متغیرهای تعدیلگر، مانند کیفیت حسابرسی یا ساختار مالکیت دولتی در برابر خصوصی و بررسی تفکیکی انواع مدیریت سود، درک عمیق‌تری از این تعاملات در محیط ایران ارائه دهند. https://acctgrev.ut.ac.ir/article_108436_441272188e0474d1e23973aab9a2af0c.pdf