انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 33 2 2026 05 22 Identifying and Prioritizing the Determinants of Sustainability Report Credibility: A Stakeholder Perspective شناسایی و اولویت‌‌بندی عوامل مؤثر بر باورپذیری گزارش‌‌های پایداری از دیدگاه ذی‏‌نفعان 273 303 107227 10.22059/acctgrev.2026.407942.1009204 FA شیما احمدی استادیار، گروه حسابداری، دانشکدۀ مدیریت و علوم مالی، دانشگاه خاتم، تهران، ایران. سمیرا جودی استادیار، گروه حسابداری، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. Journal Article 2025 12 10 <strong>Objective</strong> <strong>:</strong><strong><em> </em></strong>In Iran, national sustainability reporting standards are still in the early stages of development, and there are no binding requirements regarding report content or disclosure practices. Consequently, assessing the credibility of sustainability reports poses significant challenges. The absence of coherent reporting frameworks, inconsistencies in disclosure methods, and the lack of independent assurance mechanisms have generated substantial uncertainty among stakeholders regarding the accuracy and reliability of disclosed information. This study aims to identify the determinants of sustainability report credibility and to evaluate their relative importance from the perspective of key stakeholders. It seeks to distinguish between source-related and message-related factors to provide a structured understanding of how credibility perceptions are formed within Iran’s institutional context. <strong>Methods</strong> Adopting a mixed-methods approach within an interpretive paradigm, the study was conducted in three stages. First, a systematic literature review based on the PRISMA protocol was performed, using the ScienceDirect and Web of Science databases for the period 2013–2025. After applying CASP quality criteria, 21 high-quality studies were retained, resulting in the identification of 44 preliminary determinants. Second, 23 semi-structured interviews were conducted with four stakeholder groups—users, preparers, auditors, and standard-setters. Thematic analysis using NVivo led to the refinement and integration of findings from the first stage, producing a final framework of 50 determinants. Third, fuzzy pairwise comparison questionnaires were completed by 19 experts, and the relative importance of factors was calculated using the fuzzy analytical hierarchy process (FAHP). Matrix consistency was verified, and final weights were estimated through Chang’s extent analysis method. <strong>Results</strong> The results show that the credibility of sustainability reports is influenced by two overarching dimensions: source credibility and message credibility. However, stakeholders place greater emphasis on message credibility when forming perceptions of trust and reliability. Within this dimension, the highest weights were assigned to the completeness and comprehensiveness of disclosures, honesty and transparency, clarity and understandability, the use of reliable and verifiable metrics, and adherence to a structured reporting format. In contrast, selective disclosure, a promotional tone, exaggerated performance claims, and ambiguous language were identified as major threats to credibility. Regarding source credibility, managerial competence and expertise, actual sustainability performance, financial reporting quality, corporate governance structures, institutional environment, and accountability mechanisms were ranked as the most influential determinants. In the absence of independent assurance, stakeholders place greater emphasis on managerial integrity. Additional reinforcing factors include organizational culture, internal sustainability processes, resource allocation, and international market exposure. <strong>Conclusion</strong> Enhancing the credibility of sustainability reports in Iran requires simultaneous attention to both message quality and source credibility. Mandatory disclosure alone is insufficient; strengthening information systems, ensuring consistency in data collection and presentation, and expanding independent assurance mechanisms are essential for building stakeholder trust. Capacity building at the managerial level, improving internal controls over non-financial data, and developing national sustainability reporting standards can play a pivotal role in reducing information asymmetry. The framework developed in this study provides a structured basis for improving sustainability reporting practices and strengthening credibility within Iran’s evolving institutional environment. <strong>هدف: </strong>با توجه به اینکه استانداردهای ملی گزارشگری پایداری در ایران، هنوز در مراحل ابتدایی تدوین قرار دارند و الزامات قانونی در خصوص محتوای گزارش پایداری و شیوه‌های افشا موجود نیست، ارزیابی اعتبار و باورپذیری گزارش‌های پایداری با چالش‌های متعددی مواجه است. نبود چارچوب‌های منسجم، ناهمگونی در روش‌های افشا و فقدان سازوکارهای اطمینان‌بخشی مستقل، موجب شده است که ذی‌نفعان با تردید به صحت و صداقت اطلاعات منتشرشده نگاه کنند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی جامع عوامل مؤثر بر باورپذیری گزارش‌های پایداری و تعیین اهمیت نسبی این عوامل از منظر ذی‌نفعان کلیدی انجام شده است. تمرکز مطالعه بر تمایز میان مؤلفه‌های مربوط به منبع گزارش و ویژگی‌های پیام (محتوای گزارش) است تا تصویری دقیق از سازوکارهای شکل‌گیری ادراک اعتماد در بستر نهادی ایران ارائه شود. <strong>روش: </strong>این مطالعه با رویکرد آمیخته و در چارچوب پارادایم تفسیری انجام شده است. در گام نخست، مرور نظام‌مند ادبیات با رویکرد پریزما در دو پایگاه ساینس دایرکت و وب‌آوساینس طی سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۵ صورت گرفت و پس از غربالگری مبتنی بر معیارهای کسپ، ۲۱مقالۀ واجد کیفیت لازم انتخاب و ۴۴ عامل اولیۀ مرتبط با باورپذیری گزارش‌های پایداری استخراج شد. در گام دوم، ۲۳ مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته با چهار گروه ذی‌نفع، شامل استفاده‌کنندگان، تهیه‌کنندگان، حسابرسان و استانداردگذاران انجام و مضمون‌ها به‌صورت دقیق کدگذاری شد. تحلیل مضمون با استفاده از نرم‌افزار ان‌ویوو انجام گرفت و مضامین شناسایی‌شده از مصاحبه‌ها با یافته‌های مرحلۀ نخست ادغام شد و این اقدام‌ها به پالایش و نهایی‌سازی چارچوب عوامل مؤثر بر باورپذیری گزارش‌های پایداری (در قالب ۵۰ مؤلفه نهایی) انجامید. در گام سوم، با توزیع و تکمیل پرسش‌نامۀ مقایسه‌های زوجی فازی میان ۱۹ خبره، اهمیت نسبی عوامل با استفاده از روش تحلیل سلسله‌مراتبی فازی به‌دست آمد. سازگاری ماتریس‌های غیرفازی کنترل و وزن‌های نهایی با رویکرد تحلیل گسترده چانگ محاسبه شد. <strong>یافته‌ها: </strong>نتایج نشان می‌دهد که باورپذیری گزارش‌های پایداری، از دو مسیر اعتبار منبع و اعتبار پیام شکل می‌گیرد؛ اما از دیدگاه ذی‌نفعان، اعتبار پیام در شکل‌دهی ادراک اعتماد و باورپذیری نقش پُررنگ‌تری دارد. در میان عوامل اعتبار پیام، کامل‌بودن و جامعیت افشا، صداقت و شفافیت اطلاعات، فهم‌پذیری متن گزارش، استفاده از سنجه‌های معتبر و قابل‌اتکا و ساختار منظم و استاندارد گزارش، بیشترین اهمیت را داشتند. یافته‌ها نشان می‌دهد که هرگونه گزینشی‌بودن، لحن تبلیغاتی، بزرگ‌نمایی عملکرد یا مبهم‌نویسی، به‌طور درخور توجهی اعتماد ذی‌نفعان را تضعیف می‌کند. در حوزۀ اعتبار منبع، شایستگی و تخصص مدیریت، عملکرد واقعی شرکت در حوزۀ پایداری، کیفیت گزارشگری مالی، ساختارهای راهبری شرکتی، سلامت محیط نهادی و نظام پاسخ‌گویی، بیشترین وزن را داشتند. ذی‌نفعان تأکید کردند که در نبود اطمینان‌بخشی مستقل، قضاوت آن‌ها دربارۀ صداقت و قابلیت اعتماد مدیریت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. علاوه‌براین، عواملی همچون فرهنگ سازمانی، فرایندهای داخلی مرتبط با پایداری، میزان بودجۀ تخصیص‌یافته و حضور شرکت در بازارهای بین‌المللی نیز، به‌عنوان تقویت‌کننده‌های اعتبار منبع شناسایی شدند. <strong>نتیجه‌گیری: </strong>مطالعۀ حاضر نشان می‌دهد که ارتقای باورپذیری گزارش‌های پایداری در ایران، مستلزم توجه هم‌زمان به دو حوزۀ کیفیت محتوای گزارش (پیام) و اعتبار منبع است. یافته‌ها بیانگر آن است که صرف الزام به انتشار گزارش کافی نیست و تقویت زیرساخت‌های اطلاعاتی، انسجام در شیوۀ جمع‌آوری و ارائه داده‌ها و استفاده از سازوکارهای اطمینان‌بخشی مستقل برای افزایش اعتماد ذی‌نفعان ضروری است. در کنار آن، توانمندسازی مدیران، ارتقای نظام کنترل داخلی داده‌های غیرمالی و توسعۀ استانداردهای ملی، می‌تواند در کاهش‌عدم تقارن اطلاعاتی نقش اساسی ایفا کند. چارچوب ارائه‌شده در این پژوهش، می‌تواند مبنایی برای تدوین استانداردهای ملی گزارشگری پایداری، طراحی سازوکارهای اطمینان‌بخشی و بهبود رویه‌های افشا در شرکت‌های ایرانی باشد و مسیر توسعۀ یک نظام گزارشگری پایداری معتبر و قابل‌اتکا را هموار سازد. https://acctgrev.ut.ac.ir/article_107227_f9bcdcdf9c7fffe3340fe309b1b7c0a8.pdf