انتشارات دانشگاه تهران بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی 2645-8020 33 1 2026 01 21 Proprietary Information Leakage and Accounting Information Transparency: The Moderating Role of Intellectual Property Rights Protection نشت اطلاعات اختصاصی و شفافیت اطلاعات حسابداری: تأثیر نقش تعدیلگری حمایت از حقوق مالکیت معنوی 24 51 105652 10.22059/acctgrev.2025.401146.1009147 FA شادی حسن زاده استادیار، گروه حسابداری، دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. خدیجه اسلامی استادیار، گروه حسابداری، واحد بندرگز، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرگز، ایران. 0000-0002-6232-5252 مانا فراهی دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد بندرگز، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرگز، ایران. Journal Article 2025 09 06 <strong>Objective</strong> Accounting information transparency-one of the fundamental pillars of corporate governance-plays a crucial role in enhancing investor confidence, improving capital market efficiency, and strengthening the overall economic system. Transparency in financial reporting refers to the provision of reliable, comprehensive, timely, and understandable information that allows stakeholders to accurately assess a firm’s performance and risks, thereby supporting informed decision-making. In recent years, the expansion of economic activities and growing global competition have intensified the challenge of confidential and proprietary information leakage, particularly in the area of research and development (R&D). Such leakage can undermine firms’ competitive advantage, cause the loss of strategic opportunities, and reduce managers’ motivation for voluntary and transparent disclosure. This study examines the impact of R&D information leakage on accounting transparency and explores whether intellectual property (IP) protection moderates this relationship. The issue is especially relevant in the context of the Iranian economy, where international sanctions, weak enforcement mechanisms, and institutional inefficiencies limit the protection of intellectual property rights. The research draws on transaction cost theory, agency theory, and conditional conservatism. From a transaction cost perspective, the leakage of confidential information represents an additional cost that may lead managers to reduce disclosure and transparency. Similarly, agency theory suggests that weak corporate governance exacerbates conflicts of interest between managers and shareholders, further diminishing transparency in financial reporting. <strong>Methods</strong> The study analyzed data from 107 firms listed on the Tehran Stock Exchange between 2012 and 2022. Firms were selected based on criteria such as continuous operations, fiscal years ending in March, and exclusion from investment or financial intermediation industries. Data were collected from audited financial statements and the World Intellectual Property Organization (WIPO) indicators of intellectual property protection. Accounting information transparency was measured using a composite index based on aggressive earnings management and earnings smoothing. R&D information leakage was estimated through the Cobb–Douglas production function. The Ginarte-Park index was used as a proxy for intellectual property protection. Control variables included return on assets, financial leverage, asset growth, board independence, firm size, and industry concentration. Data analysis was conducted using linear and multivariate regression models in EViews 11. <strong>Results</strong> The results show that R&D information leakage has a significant negative effect on financial reporting transparency. The estimated coefficients indicate that transparency declines substantially as information leakage increases. This finding aligns with prior international research, which suggests that firms tend to reduce disclosure when the risk of proprietary knowledge transfer to competitors is high. However, the moderating role of intellectual property protection was not supported. Despite the existence of IP protection laws, weak enforcement and monitoring mechanisms in Iran appear to limit their effectiveness in enhancing disclosure transparency. <strong>Conclusion</strong> The findings highlight that legal frameworks alone are insufficient-effective enforcement and institutional efficiency are essential to mitigating the adverse effects of information leakage. R&D information leakage poses a serious threat to accounting transparency among Iranian firms. Without strong IP protections, both managers and investors face heightened risks due to lower-quality financial information. Therefore, strengthening regulatory institutions, improving enforcement mechanisms, and promoting a strong culture of corporate governance are critical policy priorities. Firms should also adopt internal strategies such as improving control systems and using advanced data protection technologies to prevent confidential information leakage. Future research could examine proprietary information leakage in other areas such as production, marketing, and information technology, while considering broader institutional and environmental factors. Overall, this study provides empirical evidence that R&D information leakage undermines not only firm competitiveness but also the quality of financial reporting. Ignoring this issue could erode investor trust and weaken capital market integrity. <strong>هدف: </strong>شفافیت اطلاعات حسابداری، به‌عنوان یکی از ارکان اساسی نظام حاکمیت شرکتی، در افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران، بهبود کارایی بازارهای مالی و ارتقای کارکرد نظام اقتصادی نقشی کلیدی دارد. شفافیت در گزارشگری مالی، به‌معنای ارائۀ اطلاعات قابل اتکا، جامع، به‌موقع و فهمیدنی است که امکان ارزیابی دقیق عملکرد و ریسک‌های واحدهای تجاری را فراهم می‌کند و زمینه را برای اتخاذ تصمیم‌های صحیح توسط ذی‌نفعان مهیا می‌سازد. در سال‌های اخیر و همگام با گسترش فعالیت‌های اقتصادی و پیچیده‌تر شدن فضای رقابت جهانی، مسئلۀ نشت اطلاعات محرمانه و اختصاصی، به‌ویژه در حوزۀ تحقیق‌وتوسعه، به یکی از چالش‌های جدی در فرایند گزارشگری مالی بدل شده است. نشت این نوع اطلاعات، می‌تواند مزیت رقابتی شرکت‌ها را تضعیف کند، موجب از دست رفتن موقعیت‌های راهبردی شود و انگیزۀ مدیران را برای افشای داوطلبانه و شفاف اطلاعات کاهش دهد. در این میان، بررسی اثر نشت اطلاعات تحقیق‌وتوسعه بر شفافیت حسابداری و تحلیل نقش احتمالی حمایت از مالکیت معنوی در تعدیل این رابطه، ضرورتی علمی و عملی دارد؛ به‌ویژه در محیط اقتصادی ایران که با محدودیت‌هایی همچون تحریم‌های بین‌المللی، ضعف در سازوکارهای اجرایی و ناکارآمدی نهادی در حمایت از حقوق مالکیت فکری مواجه است. این پژوهش در چارچوب نظریه‌های هزینۀ مبادله، نمایندگی و محافظه‌کاری شرطی اجرا شده است. بر اساس نظریۀ هزینۀ مبادله، نشت اطلاعات محرمانه به‌منزلۀ نوعی هزینۀ اضافی برای شرکت‌ها محسوب می‌شود که می‌تواند مدیران را به کاهش سطح افشا و شفافیت سوق دهد. همچنین از منظر نظریۀ نمایندگی، تضاد منافع میان مدیران و سهام‌داران در شرایط ضعف حاکمیت شرکتی تشدید می‌شود و این امر کاهش شفافیت اطلاعاتی را محتمل‌تر می‌سازد. <strong>روش: </strong>در این پژوهش از داده‌های ۱۰۷ شرکت پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، طی سال‌های ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۱ استفاده شد. این شرکت‌ها بر اساس معیارهای خاصی از جمله ثبات فعالیت در دورۀ بررسی، انطباق سال مالی با پایان اسفندماه وعدم تعلق به گروه‌های سرمایه‌گذاری یا واسطه‌گری مالی انتخاب شدند. داده‌های مورد نیاز از صورت‌های مالی حسابرسی‌شده و شاخص‌های مربوط به حمایت از مالکیت معنوی که توسط سازمان جهانی مالکیت فکری منتشر می‌شود، گردآوری شد. در این پژوهش، شفافیت اطلاعات حسابداری، از طریق ترکیب دو شاخص سود متهورانه و هموارسازی سود سنجیده شد و نشت اطلاعات تحقیق‌وتوسعه نیز با استفاده از تابع تولید کاب ـ داگلاس اندازه‌گیری شد. شاخص ژینارته و پارک نیز به‌منزلۀ معیار حمایت از مالکیت معنوی در نظر گرفته شد و سایر متغیرهای کنترلی همچون بازده دارایی‌ها، اهرم مالی، نرخ رشد دارایی‌ها، استقلال هیئت‌مدیره، اندازۀ شرکت و تمرکز صنعت لحاظ شدند. تحلیل داده‌ها با استفاده از رگرسیون خطی و چندمتغیره در نرم‌افزار ایویوز ۱۱ انجام گرفت. <strong>یافته‏ها: </strong>نتایج به‌روشنی نشان داد که نشت اطلاعات تحقیق‌وتوسعه، بر شفافیت گزارشگری مالی اثری منفی و معنادار دارد؛ به‌گونه‌ای که ضریب برآوردشده، بیانگر کاهش ملموس شفافیت در اثر افزایش نشت اطلاعات است. این یافته هم‌سو با نتایج پژوهش‌های بین‌المللی است که نشان دادند شرکت‌ها در صورت افزایش خطر انتقال اطلاعات محرمانه به رقبا، به افشای شفاف اطلاعات تمایل کمتری دارند. از سوی دیگر، نقش تعدیل‌کنندۀ حمایت از مالکیت معنوی در این رابطه تأیید نشد و مشخص شد که حتی با وجود قوانین حمایت از حقوق مالکیت فکری، ضعف نظام اجرایی و نظارتی در ایران مانع تأثیرگذاری این قوانین بر بهبود شفافیت اطلاعاتی می‌شود. <strong>نتیجه‌گیری: </strong>این یافته‌ها بیانگر آن است که وجود چارچوب‌های قانونی کافی نیست و کارآمدی و ضمانت اجرای قوانین در کاهش پیامدهای منفی نشت اطلاعات نقشی اساسی دارد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که نشت اطلاعات تحقیق‌وتوسعه، یکی از عوامل تهدیدکنندۀ مهم برای شفافیت اطلاعات حسابداری در شرکت‌های ایرانی است و در شرایطی که حمایت قانونی از مالکیت معنوی ضعیف و ناکارآمد است، مدیران و سرمایه‌گذاران هر دو در معرض ریسک کاهش کیفیت اطلاعات مالی قرار می‌گیرند. بر این اساس، تقویت نهادهای نظارتی، افزایش ضمانت‌های اجرایی قوانین و ارتقای فرهنگ حاکمیت شرکتی، از مهم‌ترین اقداماتی است که سیاست‌گذاران باید مدنظر قرار دهند. از سوی دیگر، مدیران شرکت‌ها نیز باید با به‌کارگیری راه‌کارهای داخلی همچون ایجاد سازوکارهای کنترل داخلی قوی‌تر و استفاده از ابزارهای نوین حفاظت از داده‌ها، ریسک نشت اطلاعات محرمانه را کاهش دهند. همچنین پژوهش‌های آینده می‌توانند به بررسی ابعاد دیگر نشت اطلاعات اختصاصی در حوزه‌هایی همچون تولید، بازاریابی و فناوری اطلاعات بپردازند و به نقش سایر متغیرهای نهادی و محیطی را در این رابطه توجه کنند. به‌طور کلی، این مطالعه با ارائۀ شواهدی تجربی، نشان داد که نشت اطلاعات تحقیق‌وتوسعه، نه‌تنها از جنبۀ رقابت‌پذیری شرکت‌ها، بلکه از دیدگاه کیفیت گزارشگری مالی نیز اهمیت دارد و بی‌توجهی به آن، می‌تواند به کاهش اعتماد سرمایه‌گذاران و تضعیف بازار سرمایه منجر شود. https://acctgrev.ut.ac.ir/article_105652_4687986756556f0d7d6bd3cb36a79635.pdf